گشت‌ها

رای هانا

2009-06-12T20:24:00.000+02:00

هانا زنی آلمانی است. زبان فارسی را نمی‌فهمد. چند کلمه‌ای مثل سلام و بفرما و خواهش می‌کنم را می‌تواند ادا کند. تابعیت ایرانی‌اش مربوط به دوره‌ای است که با همسر ایرانی‌اش بود. ۱۰، ۱۲ سالی می‌شود که طلاق گرفته‌اند. در طول ۲۵ سال زندگی مشترکش و نیز در این ۱۲ سال جدایی هیچ‌گاه تمایلی نداشت که روسری به سر کند و به سفارت برود و رای بدهد. امروز رفته و رای داده. ازش می‌پرسم که تو و رای‌دادن؟ می‌گوید: در این سی سال هیچ وقت مثل این ۴ سال ابراز شرم نکرده‌ام که بگویم شوهر سابقم و پدر بچه‌هایم که فامیل او را بر خود دارند ایرانی‌اند. احمدی‌نژاد برای من هم مایه‌ی شرم و سرافکندگی بود. تنها کاری که از دستم برمی‌آمد رای دادن بود. از این حقم برای اولین بار استفاده کردم شاید که دیگر اشاره به نام ایران برایم شرم‌آور نباشد..

پرسیدم فضای سفارت چطور بود؟ گفت عادی بود، ولی در مقابلش عده‌ای تظاهرات می‌کردند که خنده‌ام گرفت. این‌ها از من آلمانی‌ هم ظاهراً از اوضاع ایران پرت‌ترند.

دزدی؟ دستبرد؟

2009-06-04T19:31:00.002+02:00

در باره‌ی استفاده‌ی نامزدان انتخابات ریاست جمهوری از آثار هنری مخالفان

محمد علی ابطحی در یکی از تازه‌ترین مطالب وبلاگش که نقدی است بر بسته‌شدن فیس بوک در ایران، به شاملو و شعر معروفش «دهانت را می‌بویند، مبادا گفته باشی دوستت دارم» استناد می‌کند. زمانی که شاملو این شعر را گفت چه بسا که خود ابطحی هم در زمره‌ی کسانی بود که دهان‌ها را می‌بوییدند یا دستکم مخالفت چندانی با این «بوییدن‌ها» و گیر و گرفت‌ها نداشت.

از ماجرای ابطحی و شاملو می‌توان فراتر رفت و حضور پر رنگ شعر سایه (هوشنگ ابتهاج) و تا حدودی سیاوش کسرایی در تبلیغات سال‌های اخیر اصلاح‌طلبان را نیز به درنگ و تامل گرفت.

در اولین نوروز پس از کودتای ۲۸مرداد، سایه برای همه‌ی آن آزادی‌ها و جان‌هایی که سرکوب آن کودتا شدند شعر معروف بهار غم‌انگیز را سرود با این مطلع:

بهار آمد گل و نسرین نیاورد
نسیمی بوی فروردین نیاورد
...

انقلاب که از راه رسید سایه اما همه‌ی آن غم و اندوه را فروگذاشت، و گویی که به آرزوی خود رسیده باشد، تصویری کاملاً متفاوت از بهار ارائه کرد و پرشور و شوق به استقبال آن رفت:

بهارا چه شیرین و شاد آمدی

که با مژده داران داد آمدی

بده داد ما را که خون خورده ایم

ستم های آن سرنگون برده ایم
...

شوق و سرمستی از ورافتادن رژیم پهلوی در جای جای شعر سایه موج می‌زد. او توسن خیال رها کرده بود و با اسب سرکش امید به تاخت می رفت. حالا دیگر او خوشبینی‌اش مرزی نمی‌شناخت:

بانگ خروس از سراي دوست برآمد

خيز و صفا كن كه مژده سحر آمد

چشم تو روشن

باغ تو آباد

دست مريزاد

همت حافظ به همره تو كه آخر

دست به كاري زدي و غصه سر آمد
...

چند صباحی از انقلاب نگذشته بود که صدای غل و زنجیره‌ها کم‌کمک در گوش‌ها طنین‌انداز شد و «بوییدن دهان‌ها» رسم رایج. خوشبینی سایه ترک برداشت، شعرش نیز راوی تردید شد. با نگرانی از آزادی پرسید که آیا با زنجیر می‌آیی!
...
ای آزادی از ره خون می ایی اما

می ایی و من در دل می لرزم

این چیست که در دست تو پنهان است ؟

این چیست که در پای تو پیچیده ست ؟

ای آزادی

ایا با زنجیر می ایی ؟

چنین تردیدهایی اما با مشی حزب توده‌ی ایران که در تایید و تمجید «انقلاب پرشکوه ضدامپریالیستی مردم ایران» و رهبری «قاطع و مدبر» آن سر از پا نمی‌شناخت سازگار نبود. این گونه بود که مجموعه‌ای از شعرهای سایه که سال ۱۳۶۰ انتشار یافت، زنده‌یاد احسان طبری بر آن مقدمه‌ای نوشت و لابد با سکوت سایه، اعلام کرد که شعر فوق را سایه در زمان روی کارآمدن «دولت دست نشانده‌ی بختیار» سروده است و نه در نگرانی‌ از حوادث و وقایعی که در هفته‌ها و ماه‌های اول انقلاب روی داده‌اند!

تیغ رهبران انقلاب اما به تدریج حزب توده‌ی ایران را هم نشانه رفت. روزی از روزها در بهار سال ۱۳۶۱ جماعتی که به سوی جماران می‌رفت شعار اصلی‌اش این بود: جماران گلباران، توده‌ای تیرباران.
سایه تاب نیاورد این هجوم را، و در شعرش به مصاف شعاردهندگان رفت و آنها را نه در زمره ی مخالفان و دشمنان، بلکه بخشی از "خودی های" غفلت زده و ناآگاه توصیف کرد. هشدارش این بود که اگر یکی از ماها به دست کسی که "پشت در کمین" کرده کشته شود، فنای دیگری هم قطعی است:

نه، هراسی نیست
من هزاران بار تیرباران شده‌ام
و هزاران بار دل زیبای مرا از دار آویخته‌اند
...
...
مرگ ِ با دشنه ی دوست ؟
دوستان ! این درد است
نه ، هراسی نیست
پیش ِ ما ساده ترین مسئله ای مرگ است
مرگ ِ ما سهل تر از کندن ِ یک برگ است
من به این باغ می اندیشم
که یکی پشت ِ درش با تبری تیز کمین کرده ست
دوستان گوش کنید
مرگ ِ من مرگ ِ شماست
مگذارید شما رابکشند
مگذارید که من بار ِ دگر
در شما کشته شوم
.......

گوش تحولات منفی و تالانگری‌ها اما به شعر سایه، همذات اندیشی های او و زنهارباش های آشکار و پنهان نهفته در این شعر بدهکار نبود و زمامداران جدید روز به روز با آن مشی سیاسی که ابتهاج خود را به آن نزدیک می‌دید نیز ستیز و رویارویی بیشتری را به نمایش می‌گذاشتنند. این گونه بود که سال ۱۳۶۲ سایه خود را در زندان جمهوری اسلامی یافت. در آنجا نیز امید تاریخی‌ و آرمانی‌اش بود که همچنان در شعرش موج می‌زد و گهگاه شکوه و انتقاد از آنانی به زندانش انداخته‌اند. و اینان همان‌هایی بودند که سایه امید داشت سلسله‌جنبان پیشرفت عدالت و آزادی در میهنش شوند:

امروز نه آغاز و نه انجام جهان است
ای بس غم و شادی که پس پرده نهان است
گر مرد رهی دم مزن از دیری و دوری
دانی که رسیدن هنر گام زمان است
...

سایه از زندان آزاد شد و شکست‌هایی دیگری را هم به نظاره نشست، از جمله فروپاشی اتحاد شوروی و آن میعادگاهی که روزی تجلی مجسم آرمان‌ها و اندیشه‌هایش بود. با این همه، او به اندیشه و مشی شعری خود وفادار ماند و همچنان مبشر رمانتیسمی ماند که از ۶ دهه پیش یکی از مروجان قدر آن در عرصه‌ی ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران بوده است:

چه فکر می کنی؟

1 که بادبان شکسته زورقِ به گِل نشسته‌ای‌ست زندگی؟

در این خرابِ ریخته

که رنگِ عافیت ازو گریخته

به بُن رسیده راهِ بسته‌ای‌ست زندگی؟
...
زمانِ بی‌کرانه را

تو با شمارِ گامِ عمرِ ما مسنج

به پای او دمی‌ست این درنگِ درد و رنج.

به سان رود که در نشیبِ دره، سر به سنگ می‌زند،

رونده باش.امید هیچ معجزی ز مرده نیست

زنده باش.

سایه پست و بلند روزگار زیاد دیده بود، هم از این رو، روزی که در سال ۱۳۸۴ دید بخش آخر همین شعر به شعار تبلیغاتی همان نیروهایی بدل شده که روزی با به بندکشندگانش تن واحدی را تشکیل می‌دادند دچار شگفتی نشد، خشم هم در او غلیان نکرد و از مصادره و دزدی هم سخنی نگفت. او اقدام هواداران مصطفی معین که شعرش را زینت پوسترها و پلاکات‌های تبلیغاتی خود کرده‌اند را ننکوهید و از این که معین خود نیز زیر این شعر به مصاحبه‌ی مطبوعاتی بنشیند نیازرد.

یکی دو سال بعد نیز از طریق جراید مطلع شد که آیت‌الله خامنه‌ای در نمایشگاه کتاب تهران به دنبال مجموعه‌ی جدیدی از آثار سایه بوده است. و باز هم به جای غیض و دشنام در دل استقبال کرد. و مگر نه این است که شعر به هر صورت تلطیف می‌کند روح و نگاه را، پس بگذار که این شعر به خلوت دل‌های از شوق قدرت سنگ‌شده نیز راه یابد، دنیا را چه دیدی، شاید که آنجا نیز بی‌اثر نماند.

و حالا هم که سایه می‌بیند شعر «بهارا چه شیرین و شاد آمدی»‌اش زیب کلیپ تبلیغاتی ستاد میرحسین موسوی و هواداران شده، دلیلی برای برآشفتن نمی‌بیند، گیرم که نام او را بزرگ ننویسند و یاد چندانی هم از شاعر نکنند. سهل است که آن را نشانه‌ی گشایش و انعطاف می‌بیند و حاوی این پیام که دیگر شعرهای معلم و سبزواری و قیصر امین‌پور و ... پاسخگوی خیل جوانان و میانسالان بزرگ شده در جمهوری اسلامی و حتی ذهن‌های بسیاری از وفاداران صدیق این نظام هم نیست و آنها راهی می‌جویند تا نیازهای روانی و هنری خود را به گونه‌ای دیگر پاسخ گویند.

و این تنها با شعر سایه روی نداده است، شعر مشیری و فروغ و آتشی و شاملو هم دیرگاهی است که حتی به خلوت بالاترین سطوح نخبگان سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی راه یافته‌اند. در برابر این امر جز خشنودی نباید واکنش دیگری داشت. دزدی و دستبرد و ... را می‌توان فراموش کرد. این شعرها هم جز سرمایه‌های همگانی هستند. بگذار هر کس از آنها به سهم و درک خود بردارد.

انقلاب زنان در کویت

2009-05-18T01:42:00.019+02:00

۴ سالی بیشتر نیست که هم می‌توانند انتخاب کنند و هم انتخاب بشوند، هر چند که از ۴۰، ۵۰ سال پیش کشورشان به عنوان نمونه‌‌ای از دمکراسی در جهان عرب و به ویژه در میان شیخ‌نشین‌های انسدادزده‌ی خلیج‌ فارس به شمار می‌رفته است. این دمکراسی نیم‌بند و عقب‌مانده بوده، مجلس در قیاس با خاندان امیر اختیارات چندانی نداشته و علاوه بر تعطیلی‌های دراز مدت، حضور پرقدرت اسلام‌گرایان سنی در دوره‌های اخیر هم مزید بر علت بوده است.

با این همه، جنبش زنان کویت از آن پایگاه و سابقه برخوردار بود که ۴ سال پس از صاحب حق رای شدن، دیروز در کنار ۱۹۴ مرد، ۱۶ نامزد برای مجلس ۵۰ نفری کشور روانه‌ی کارزار انتخابات کند و ۴ تن از نامزدها را هم با رای مردم به مجلس بفرستد. نامزدان زن در انتخابات سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۸ از موفقیت بازماندند، چرا که به ویژه زنان به کارآیی و برش آنها در مجلسی که اکثریت آن را مردان سنتی تشکیل‌ می‌دهند باور نداشتند و اغلب رای خود را از این نامزدان دریغ می‌کردند. پس از این شکست‌ها این بحث بالا گرفت که برای زنان تبعیض مثبت اعمال شود و سهم معینی از کرسی‌های پارلمان به آنها اختصاص یابد. اما خود نامزدان شکست‌خورده سرسخت‌ترین مخالف چنین ایده‌ای بودند. حرفشان این بود که ما با تلاش خود توانستیم سال ۱۹۹۱ دربار را متقاعد کنیم که با حق رای ما موافقت کند. سال ۱۹۹۹ کابینه‌ی دولت به این حق ما گردن نهاد و باید ۷ سال دیگر طول می‌کشید تا مجلس هم سرانجام در سال ۲۰۰۵ در این زمینه مقاومتش در هم بشکند. و خب حالا هم بدون عجله و با کار پیگیر می‌توانیم ادامه دهیم تا نهایتاً درهای مجلس را هم به روی خود بگشاییم. این تلاش در انتخابات دیروز بالاخره به ثمر نشست، آن هم به رغم آن که فراکسیون سنی شدیدا محافظه‌کار کویت که اکثریت کرسی‌ها را در مجلس قبلی داشته، به بایکوت رای به زنان فراخوانده بود. یکی از بازندگان انتخابات دیروز همین نیرو بود که شمار کرسی‌هایش از ۲۱ به ۱۱ کاهش یافت.

همانطور که در عکس‌ها دیده می‌شود دو زن از ۴ زن نماینده بی‌حجاب‌اند و دو زن با حجاب که یکی از آنها شیعه است. وجه مشترک همه‌ی آنها اما مبارزه‌اشان برای حقوق زنان و به ویژه آموزش و حقوق اجتماعی آنها بوده است. آنها شاید تصادفاً این وجه اشتراک را هم دارند که همگی دانش‌آموخته‌ی دانشگاه‌های آمریکا هستند.

کویت می‌تواند به رغم همه‌ی اشکال‌ها و انتقادهایی که به رژیم خاندان آل صبا وارد است، از بابت کارنامه‌ی خود در زمینه‌ی آموزش، آزادی مطبوعات و مسائل مربوط به دمکراسی در قیاس با سایر کشورهای عربی خلیج فارس به خود ببالد، هر چند که در بیست سال گذشته این کشور نیز متاثر از رشد جنبش اسلام‌گرایی و تشدید جنگ و مخاصمه در منطقه عقب‌گشت‌های محسوسی داشته است. بسیاری از دانش‌آموختگان پا به سن گذاشته‌ی جهان عرب، به ویژه در منطفه‌ی خلیج فارس، فارغ‌التحصیل دانشگاه‌های کویت هستند و مطبوعات این کشور از آزادترین مطبوعات در جهان عرب به شمار می‌روند.

با انتخابات دیروز و راه‌یافتن زنان به پارلمان، کل صحنه‌ی سیاسی کشورهای خلیج فارس به این یا آن میزان متحول و متاثر خواهد شد و به ویژه نطام ارتجاعی موجود علیه زنان در عربستان دست‌اندازها و مقاومت‌های بیشتری را در برابر خود خواهد دید..

خنده همیشه سلاح آزادی در دست مردم بوده است

2009-05-03T14:20:00.001+02:00

امروز (اولین یکشنبه ماه مه هر سال) روز جهانی خنده است. ۱۱ سالی است که این روز را در گوشه‌ و کنار جهان برگزار می‌کنند. مبتکرش هم جنبش یوگای خنده بود که با هدف تقویت برادری و دوستی میان مردم جهان آن را مطرح کرد. پیشنهاد هم این بود که در این روز راس ساعت دو بعد از ظهر همگان به مدت سه دقیقه بخندند.

از سال ۱۹۹۸ که این روز برگزار می‌شود، در گوشه و کنار دنیا اشکال گوناگونی دارد. در زوریخ رژه‌ی خنده برگزار می‌شود و دست آخر هم هر بخش از شهر با تئاتر و سیاه بازی و نمایش‌های دلقکی و ... بر خنده‌ی حاضران می‌افزاید. در شهرهای مختلف آلمان هم گردهمایی‌هایی به همین مناسبت صورت می‌ گیرد.

صرف‌نظر از این روز سمبلیک، حالا دیگر کمتر جای شک و تردید است که عبوست و ترشی و جدیت بیش از حد، جز بیماری و عمر کوتاه ثمری ندارد. بر عکس، اگر با دشوارترین مسائل هم برخوردی راحت و توام با فانتزی و هومور صورت گیرد، تحمل و حلش آسانتر خواهد بود. حال اگر قول اسپینوزا هم بپذیریم که وجه ممیزه‌ی انسان نسبت به سایر موجودات را «توانایی او به خندیدن» توصیف می‌کند و یا این قول را نادرست ندانیم که که«خندیدن متمدنانه‌ترین شکل سروصدای آدمی است» که دیگر فبها.

باری در گرماگرم روز خنده، یاد سمینار دو روز پیش می‌افتم که همکاری برای بهترشدن مناسبات میان همکاران که ایرانی‌ هم درمیانشان کم نیست، پیشنهاد رفتن به یوگای خنده و تمرین خندیدن و نگاه نرم‌تر و لطیف‌تر را به قضایا داشت، چون معتقد بود که ما ایرانی‌ها نمی‌دانیم که خوشرویی و نرم‌خویی چه تاثیری در مناسبات سالم و بی شیله و پیله و کم تنش میان انسان‌ها دارد

و نیز یادم می‌آید که امروز روز جهانی آزادی مطبوعات هم هست، و وضعیت مطبوعات و اهالی آن درایران کمتر جایی برای شعف و شوق باقی می‌گذارد، سهل است که خود داستانی است پر آب چشم.

و باز در ذهنم می‌خلد که دو روز پیش اول ماه مه بوده است، روزی که در سپیده‌ی سحرش دلارا را به دار کشیدند و در پسین‌گاهش شماری را که جز بر رعایت حقوق زحتمکشان جامعه تاکیدی نداشتند دست‌بند زدند و با ضرب و شتم به بازداشتگاه بردند، پس چه جای خنده و لبخند. با این همه، حافظ در شرح اوضاعی مشابه نیز عنصر خنده را از یاد نمی‌برد: «زیرکی را گفتم این احوال چیست؟ خندید و گفت///// صعب روزی، بوالعجب کاری، پریشان عالمی.

الکساندر هرتسل در این زمینه پا را از حافظ فراتر می‌گذارد. او در همین رابطه مقاله‌ی درخشانی دارد که مترجمش کسی نیست، جز زنده‌یاد محمد پوینده، یعنی همانی که حداقلی از آزادی و سعادت و رفاه و ارتقای فرهنگی و لبخند را برای همگان می‌خواست و سر در این راه گذاشت. هرتسل نوشته است: دوران رابله، سروانتس و شکسپیر چرخشی اساسی را در تاریخ خنده نشان می‌دهد. مرزهای مشخص‌کننده‌ی قرن هفدهم و قرن‌های بعد از دوران رنسانس در هیچ جایی به اندازه‌ی نگرش در باب خنده، قاطع، آشکار و روشن نیستند....

بر خلاف خنده، لحن جدی فئودالی ذاتاً انباشته از عواملی مانند ترس، ضعف، اطاعت، تسلیم، دروغ، ریاکاری، یا بر عکس، خشونت، ارعاب، تهدید و انواع ممنوعیت بوده است. لحن جدی در دهان صاحبان قدرت به ارعاب، تسلیم و ممنوعیت فرمان می‌داده است... لحن جدی، لحن رسمی بوده است و مردم مانند همه‌ی چیزهای رسمی با آن برخورد می‌کرده‌اند. این لحن سرکوبگر، ارعاب‌گر واسارت‌آور بوده و به تهدید و نیزنگ دست می‌زده و خسیس و عبوس بوده است...

خنده نه فقط ما را از سانسور خارجی ، بلکه پیش از همه از سانسور عظیم درونی، نجات می‌دهد، انسان را از ترس از مقدسات ، ممنوعیت‌های استبدادی، گذشته و قدرت که در طول هزاران سال در ذهن جای گرفته‌اند، می‌رهاند. خنده اصل مادی و جسمانی را زنده‌ و آشکار می‌کند. چشم را بر هر چیز تازه و به آینده می‌گشاید. در نتیجه نه فقط بیان حقیقت مردمی ضد فئودالی را ممکن ساخته، بلکه در کشف و شناخت ذات آن یاری رسانده است. این حقیقت در طول هزاران سال در دل خنده و صورت‌های خنده‌آور جشن مردمی، شکل و دوام آورده است.... هرگز کسی نتوانسته است آن را به تمامی رسمی کند. خنده همیشه سلاح آزادی در دست مردم بوده است... (درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات/ گزیده و ترجمه‌ی محمد پوینده/ صفحات ۴۸۰ به بعد)

شوق و پرسش

2009-03-27T16:44:00.006+01:00

رسیور ماهواره خراب شده. گارانتی‌اش هنوز اعتبار دارد. با پسر کوچکم به مغازه‌ای که آن را خریده‌ام می‌رویم. می‌گویند شرکت سازنده‌ی رسیور در حال ورشکستگی است و ما دیگر معامله‌ای با آن نداریم، و خب طبعاَ تعمیر دستگاه هم غیرممکن است. می‌توانی بروی و رسیور جدیدی در همان قیمت انتخاب کنی و به خانه ببری. پسرم، هم شگفت‌زده است و هم شوق‌زده. شگفت‌زده که عجب سرویسی، شوق‌زده از این که بعد از ۵ ماه، رسیور تقریباَ نو خانه مفت و مجانی با یک رسیور نوتر عوض می‌شود.

در خانه ماجرا را برای پسر بزرگتر تعریف می‌کند. او هم اول کمی شوق‌‌زده می‌شود، ولی بعد می‌پرسد: شرکت سازنده‌ی رسیور چندتا کارکن دارد؟

۸ سالی می‌شود که در این خانه ساکنیم. از لحظه‌ی ورود ۷، ۸ کارتن را سرباز نکرده در انبار گذاشته‌ایم. ایام عید فرصتی بود که سرشان را باز کنم و احتمالاَ تصفیه‌ای. یک و نیم کارتن فقط کاست‌های موسیقی‌اند. ۸ سال پیش هنوز احساس می‌کردم که به آنها نیاز دارم و نمی‌توان دورشان ریخت. بعید می‌دانستم که اینترنت به این زودی‌ها از بیش از ۹۵ درصد آن نوارها بی‌نیازم کند. حالا اما از ۳۰۰ و اندی کاست، فقط ده دوازه‌تا را جدا کرده‌ام برای نگهداری. بقیه با توافق سایر اعضای خانواده مشمول دورریختن شده‌اند. در متن و بطن دیجتیالی‌شدن زندگی و فشرده‌شدن اطلاعات و داده‌ها چه تکنولوژی‌ها که منقرض نمی‌شوند. یادتان می‌آید آخرین باری که برای دوربین عکاسی‌اتان فیلم خریدید کی بود؟

اوباما و بیداری و توقعات

2008-11-05T15:10:00.008+01:00

من هم می‌خواستم دیشب را بیدار بمانم، به ویژه که حرف‌های کروبی در جریان انتخابات ریاست جمهوری نهم و آن شبی که خوابید و صبح همه‌چیز عوض شده بود در گوشم زنگ می‌زد. ولی بعد فکر کردم که به رغم ماجرای پیروزی ناپلئونی بوش بر الگور در سال ۲۰۰۰, باز هم بسیار بعید است که شب‌ آخر، نمونه‌ی شکست کروبی در آمریکا هم تکرار شود و رای‌های دیگری از صندوق‌ها بیرون بیاید. این بود که رفتم و گرفتم راحت خوابیدم و صبح هم با خیال راحت بلند شدم تا صحنه‌های شور و شادمانی مردم در شیکاگو و نیویورک را تماشا کنم.

نمی‌دانم که چرا در این دو سه روز آخر دائماً به یاد فیلم «باشو غریبه‌ی کوچک» بهرام بیضایی افتاده‌ام. شاید اوباما هم برای آمریکا و جهان باشویی است که باید واقعیت حضور او را بیشتر و بیشتر درک کنند

صرف‌ نظر از این که ترازنامه دولت اوباما در سال ۲۰۱۳ چه باشد، پیروزی او به هر صورت شکست سختی است برای آن درک شدیداً ایدئولوژیکی که در ۸ سال گذشته در کاخ سفید خانه کرده بود، همان درکی که «ما و آنها» می‌کرد، به جهان می‌گفت که اگر ارزیابی‌ها و سیاست‌های ما را قبول نکنید در کنار تروریست‌ها قرار می‌گیرید، پای «خیر و شر» را دوباره به عرصه‌ی سیاست در جهان غرب باز کرد، بیش از ۱۰۰ هزار کشته و ۴ میلیون آواره روی دست مردم خاورمیانه و ۵۰۰۰ کشته روی دست خود مردم آمریکا گذاشت، دیکتاتور کره‌ی شمالی را به رفتن به سوی بمب اتمی تشویق کرد و در ایران به سهم خود زمینه‌ساز حضور بیشتر حزب پادگانی در عرصه‌ی قدرت شد.

اسارتگاه (‌شهرهرت) گوانتانامو به نمادی از بینش دولت بوش در زمینه‌ی حقوق مدنی بدل شد و بی‌اعننایی به تخریب محیط زیست و تغییر و تحولات جوی خطرناک و ارتباط آن با انرژی‌ها فسیلی به شاخص دیگر آن. از رهگذر میدانداری این بینش،‌ بیش از هر زمان دیگری مناسبات و حقوق بین‌المللی نقض و خدشه‌دار شد و ... و طرفه‌ این که در مقطعی بودند عده‌ای از ایرانیان سیاسی و عامی که منتظر نشسته بودند که با طناب پوسیده‌ی این بینش «تحولات مثبتی» در ایران و «خاورمیانه‌ی بزرگ» رقم خورد.

با این همه نمی‌توان این افتخار دولت بوش را منکر شد که بیش از هر دولت دیگری زمینه‌ را برای راه‌یابی سیاه‌پوستان و آمریکای‌لاتینی‌ تبارها و آسیایی‌تبارها به درون دولت هموار کرد. این جنبه‌ی مثبت سیاست دولت بوش در تاریخ ثبت خواهد شد.

سخنرانی اوباما پس از پیروزی‌اش سخنرانی‌ نسبتاً واقع‌بینانه‌ای بود. او با اشاره به میراثی که دولت بوش در عرصه‌ی ملی و بین‌المللی به جا گذاشته به درستی گفت که غلبه براین میراث و سایر مشکلات چیزی نیست که تمام و کمال در ۴ سال آینده امکان‌پذیر باشد و لذا باید توقعات را معقول و متعادل کرد.

با توجه به مشکلات یادشده و با توجه به محدودیت‌های ساختاری در عرصه‌ی سیاسی آمریکا، منافع و علائق‌ تاریخاً جاافتاده در این عرصه و نیز وضعیتی که آمریکا به لحاظ اقتصادی اینک درگیر آن است، به عنوان ناظر بیرونی نیز نباید از اوباما و دولت او انتظار چرخش‌های ۱۸۰ درجه‌ای یا حتی ۹۰ درجه‌ای را در سیاست‌های ملی و بین‌المللی ایالات متحده داشت. اگر احمدی‌نژاد را بوش تصور کنیم، اوباما خاتمی آمریکا است، چیزی در همین حدود.

به ویژه دو کشور با به قدرت رسیدن اوباما وضعیت راحتی نخواهند داشت: روسیه و ایران. روسیه با مک‌کین که می‌خواست در تداوم سیاست بوش سیاست بین‌المللی آمریکا را بیش از پیش بر مبنای منافع و مصالح ژئو پلتیک استوار کند، راحت‌تر بود و بهتر می‌توانست سیاست مقابله‌جویانه‌ی خود را با استناد به این رویکرد دولت آمریکا توجیه کند. وجهه‌ی تازه‌ی آمریکا با انتخاب اوباما و سیاست نرم‌تر وی در قبال روسیه، کرملین را شاید وادارد یا تشویق کند که احساس تحقیرشدگی و محاصره از سوی غرب را میدان ندهد، دوباره تعامل بیشتری با غرب داشته باشد و همکاری را بر تقابل ترجیح دهد. با توجه به ساختار دولت روسیه، همه‌ی طیف‌های صاحب نفوذ در کرملین چنین رویکردی را به آسانی قورت نخواهند داد.

در مورد ایران هم شاید کار آقای خامنه‌ای و احمدی‌نژاد با سیاست‌های مک‌کین که کم وبیش ادامه‌ی سیاست‌های بوش بود راحت‌تر می‌بود. اما درافتادن با پیشنهادات و رویکردهای دولت به لحاظ ملی و بین‌المللی محبوب اوباما،‌ به ویژه اگر در مقاطع اولیه این رویکردها با مذاکرات بی‌قید و شرط همراه شود،‌ آسان نخواهد بود. سیاست‌های اوباما در قبال ایران احتمالاً شکاف و سردرگمی را در درون محافل حاکم جمهوری تشدید خواهد کرد. اگر در شرایط جدید جمهوری اسلامی رفتاری هوشمندانه و منطبق بر مصالح ملی اختیار نکند،‌ موقعیت بین‌المللی و منطقه‌ای آن را در معرض لرزش‌های بیشتری قرار خواهد داد و تهدیدهای بیشتری متوجه مجموعه‌ای به نام ایران خواهد شد.

در خاورمیانه و در جهان عرب تنفر از دولت بوش بیشتر از آن بود که کسی با پیروزی اوباما مخالفت داشته باشد. به ویژه مخالفت اوباما با جنگ عراق و قول و قرارهای وی برای حل این بحران امیدهایی را در منطقه دامن زده است، هر چند که موضع وی در مورد تقسیم‌ناپذیری اورشلیم کماکان منشا بدبینی‌های معینی است و این ابهام هم کم‌اهمیت نیست که دولت اوباما چه نوع رابطه‌ای با اسرائیل و برقراری صلح در خاورمیانه خواهد داشت.

در افغانستان و پاکستان کار اوباما ساده نخواهد بود: حمله به مقر طالبان و القاعده در درون خاک پاکستان آری یا نه؟ مذاکره با طالبان و شریک‌کردن آن در قدرت در کابل چطور؟ امنیت در افغانستان تا چه حد موضوعی نظامی است و تا چه میزان امری سیاسی؟ تشدید عملیات عمرانی بدون برقراری حدی از امنیت ممکن است؟ کرزای و دولتش خود بخشی از مشکل افغانستان هستند یا بخشی از راه حل؟ ...

در اروپا تغییر در کاخ سفید شاید دو دولت را بیش از همه ناخشنود کرده باشد: دولت برلسکونی و دولت سارکوزی،‌ یعنی همان دو دولتی که در سال‌های اخیر ارتباط و همبستگی تنگاتنگی با دولت بوش داشتند و نگاهشان به مسائل جهان کم و بیش با کاخ سفید همسان و هممان بود. با این همه، اگر در زمینه‌ی مسائل مربوط به حقوق بین‌الملل، دمکراسی و حقوق بشر و محیط زیست، اروپا با اوباما روزگار راحت‌تری را خواهد داشت،‌اما اگر وضعیت اقتصادی ایالات متحده دولت جدید این کشور را آن گونه که پیش‌بینی می‌شود به سوی سیاست‌های حمایتگرانه و حفاظتی بیشتری سوق دهد، اروپایی‌ها و نیز چینی‌ها و آسیایی‌ها و آفریقایی‌ها چندان خشنود نخواهند شد و آن را به زیان خود خواهند دید.

به هر صورت صرف‌نظر از حد چرخش در سیاست‌های آمریکا، منکر آن نمی‌توان شد که جهان وارد دوران تازه‌ای شده است، هم به اعتبار انتخاب اوباما و هم به لحاظ مشکلاتی که این جهان با آنها درگیر است.

فرانسه، ما و انرژی اتمی

2008-07-26T23:42:00.003+02:00

سلسله‌ حوادث دو هفته‌ی اخیر در نیروگاه اتمی تریکاستین فرانسه که به آلودگی دو جریان آبی نزدیک به این نیروگاه به اورانیوم و نیز بالارفتن میزان مواد رادیو آکتیو در بدن شماری از کارکنان آن منجر شده، گرچه بیشتر از خود این کشور در خارج توجه و حساسیت برانگیخته است، ولی به نظر می‌آید که در درازمدت جامعه‌ی فرانسه نیز نمی‌تواند همچنان بی‌خیال از کنار این حوادث عبور کند و در این توهم باشد که انرژی اتمی سالم و بی‌خطر است. اکثریت مردم فرانسه و نیز احزاب سیاسی، از محافظه‌کار تا کمونیست، تا کنون دلشان خوش بوده که به کمک این انرژی که از ۵۹ نیروگاه به دست می‌آید، هم تا حدود زیادی از واردات گاز و نفت بی‌نیاز هستند، هم مازاد برقشان را به کشورهای همسایه می‌فروشند و هم تکنولوژی اتمی‌اش‌اشان را به سایر نقاط جهان صادر می‌کنند و هم از این رهگذر فرصت‌های شغلی قابل اعتنایی را حفظ و ایجاد می‌کنند.

جالب این که حادثه‌ی نسبتاً مهمی مانند نشت اوانیوم به جریان‌های آبی نزدیک به نیروگاه تریکاستین را مقامات اتمی فرانسه به عنوان حادثه‌ای درجه یک رده‌بندی کرده‌اند (حوادث اتمی به لحاظ شدت ، خطر و دامنه‌ تاثیر بین صفر تا ۷ رده‌بندی می‌شوند)، و خوب، طبق گفته‌ی خود مقام‌های یادشده، در سال ۲۰۰۷ مجموعاً ۸۶ مورد از چنین حوادثی در نیروگاه‌های فرانسه اتقاق افتاده‌اند بدون آن که افکار عمومی چندان اطلاعی یابد و یا به آن واکنشی نشان دهد. این در حالی است که در آلمان در مقام مقایسه، شمار حوادث‌ مشابه یک دهم فرانسه بوده، ولی افکار عمومی و رسانه‌ها آنها را جدی گرفته‌اند. بی‌سبب نیست که به رغم مسائل مربوط به گران‌شدن انرژی‌های فسیلی و با وجود لابی‌گری تبلیغاتی صاحبان صنایع اتمی و احزاب نزدیک به آنها، هنوز هم اکثریت مردم آلمان تصمیم دولت سوسیال دمکرات- سبز قبلی در سال ۲۰۰۲ به خاموش کردن نیروگاه‌های اتمی آلمان تا سال ۲۰۲۱ را درست می‌داند.

این در حالی است که بنا به یک نظرسنجی تازه روزنامه‌ی لوموند که هفته‌ی پیش انتشار یافت، ۶۷ درصد مردم فرانسه همچنان خواهان استفاده از انرژی اتمی و گسترش این رشته هستند.‌‌ آنها که گرم‌شدن هوا را بزرگترین خطر پیش روی فرانسه و دنیا تلقی می‌کنند، باورشان این است که بهترین اهرم برای مبارزه با تغییرات جوی تکیه به انرژی اتمی است. قیمت پایین برق هم عامل دیگری در گرایش مثبت اکثریت مردم فرانسه به انرژی اتمی است.

انرژی اتمی: انرژی پاک!

همه‌ی عوامل بالا، به علاوه‌ی ترس از دست رفتن محل‌های کار و نیز دولتی بودن ۸۰ درصد کنسرن اتمی آروا تا کنون مانع از آن بوده که فرانسه نیز مانند شماری از کشورهای اروپایی نسبت به انرژی اتمی نگاهی محتاط‌تر پیدا کند، به گونه‌ای که در اجلاس محیط‌زیست اتحادیه‌ی اروپا برای تعیین راهکارها جهت مقابله با تغییرات جوی، سارکوزی پای خود را در یک کفش کرده بود که انرژی اتمی نیز در فهرست انرژی‌های پاک و حتی تجدید‌پذیر به حساب آید که خوب، خوشبختانه چندان موفقیتی نداشت.

در واقع شیفتگی تا کنونی به انرژی اتمی در فرانسه هم مانع آن شده که مردم این کشور به محدودیت منابع اورانیوم در جهان فکر کنند، هم نسبت به ضعف‌ها و کمبودها در ایمنی‌ نیروگاه‌ها چندان حساس نباشند، هم سرمایه‌گذاری‌ها را متوجه انرژی‌های تجدید‌پذیر نکنند، هم چندان به لزوم غیرمتمرکز‌کردن تولید انرژی نیاندیشند و هم به ویژه، مشکل بزرگ تولید انرژی هسته‌ای, یعنی لاینحل ماندن موضوع کفن و دفن زباله‌های اتمی نیروگاه‌ها برایشان اهمیت لازم را پیدا نکند.

ایمنی‌ روی کاغذ

جستجو برای محلی مناسب جهت دفن زباله‌های اتمی که تا چندین قرن تشعشاتشان ادامه می‌یابد، دستکم از ۲۰ سال پیش در فرانسه در جریان است . در این مکان باید مقدمات دفن زباله‌های اتمی در اعماق زمین فراهم شود. قرار است تا ۲۰۱۵ در مورد محل دائمی مناسب برای این کار، تصمیم نهایی را بگیرند و از سال ۲۰۲۵ انبار زباله‌ها در آنجا شروع شود. ولی اعتراض‌های مردم در برخی از محل‌هایی که احتمال ایجاد چنین انبارهای زیرزمینی در آنها بالاست فعلاً سبب شده که پارلمان فرانسه ادامه‌ی کار انبارهای روزمینی را ۱۰۰ تا ۳۰۰ سال دیگر ترجیح دهد،‌ با این امید که شاید تا آن زمان راه و شیوه‌ای پیدا شود که بتوان به طور مصنوعی تشعشع اتمی زباله‌ها را دفع و خنثی کرد.

در مورد ایمن‌کردن خود نیروگاه‌ها، البته مقام‌های اتمی فرانسه خسته نمی‌شوند از تبلیغ این که نسل جدید نیروگاه‌ها، یعنی مدل موسوم به «نیروگاه آب سبک اروپایی») (ای پی ار) ۱۰ برابر ایمن‌تر از نسل‌های قدیم است. به گفته‌ی آنها، هم ذوب هسته‌ی اصلی نیروگاه در این مدل جدید امکانش کم است ( اتفاقی که در چرنوبیل افتاد) و هم در برابر سقوط هواپیما مقاومت و ایمنی بیشتری دارد. ولی خوب، مشکل این مدل این است که هنوز بر روی کاغذ است و نمونه‌ای از آن که قرار است در فنلاند ساخته بشود، هم به لحاظ زمانی و هم به لحاظ هزینه‌ بسیار متفاوت‌تر از پیش‌بینی‌های اولیه از کار درآمده است. در خود فرانسه هم البته شروع کرده‌اند به ساختن چنین نیروگاهی که با توجه به مازاد انرژی‌یی که همین ۵۹ نیروگاه موجود تولید می‌کنند، به نظر می‌آید بیشتر به عنوان مدلی نمایشی برای صادرات است تا پاسخگویی به نیازهای انرژیایی خود فرانسه.

لیبی و عربستان و انرژی اتمی فرانسه

صرفنظر از تهدیدها و ابهامات مربوط به تداوم استفاده از تولید انرژی هسته‌ای در خود فرانسه، تلاش و تقلایی که این کشور برای صادرات این محصول به کشورهای در حال توسعه می‌کند هم عاری از نگرانی نیست. سفرهای خارجی نیکلا سارکوزی در تمامی یک سال گذشته، کم و بیش به تورهای هسته‌ای شبیه بوده اند. او چه با لیبی قذافی، چه با امارات و چه با عربستان سعودی و چین و مراکش قرادادهای متعددی برای ساخت نیروگاه هسته‌ای و صدور تکنولوژی اتمی منعقد کرده است. صرفنظر از این که این کشورها عمدتاً در مناطق بحران‌خیز واقع شده‌اند، و مرز شناور استفاده صلح‌آمیز و نظامی از تکنولوژی هسته‌ای هم کماکان می‌تواند با توجه به ماهیت این رژیم‌ها مخاطره‌انگیز باشد، ولی همه‌ی این نگرانی‌ها هم که وجود نداشته باشند، باز هم این سوال مطرح است که در این کشورهای فاقد فرهنگ و تجربه و حساسیت فنی و انسانی و بهداشتی، و نیز فاقد افکار عمومی حساس و مطبوعات آزاد، چه ضمانتی برای بهره‌برداری ایمن از این تکنولوژی وجود دارد و آیا خطرات و تهدیدهای این تکنولوژی در کشورهای یادشده ده‌ها برابر خود فرانسه نیست؟

صدالبته، این سوال‌ها صرفاً در ارتباط با فرانسه و سیاست اتمی‌اش مطرح نیستند، بلکه در پیوند با تلاش و تقلایی که جمهوری اسلامی برای دستیبابی به انرژی هسته‌ای به خرج می‌دهد نیز، به طریق اولی قابل طرح‌اند. به ویژه که در ایران نه از تکنولوژی نسبتاً پیشرفته‌تر غرب و همین ایمنی‌ها و آموزش‌های ولو معیوب آن خبری هست و نه شریک اتمی ما، یعنی روس‌ها چندان تجربه و فرهنگ و حساسیتی در بهره برداری کم‌خطرتر از انرژی هسته‌ای دارا هستند.

برای تحمل شدائد زندگی باید عاشق چیزی بود ، کاری ، زنی ، آرمانی و ...

2008-07-12T15:13:00.002+02:00

من در ۱۹ سالگی به عنوان عضوی از نیروی جمهوریخواهان در مقابله با فرانکو، اسیر نیروهای او شدم. دو بار به اعدام محکومم کردند، کارزار جهانی اما موثر افتاد و جان سالم به در بردم....

شعرهای پابلو نرودا، رافائل آلبرتی و ... را هم‌رزمانم از زیر در سلول به درون می‌فرستادند تا با خواندن آنها نیرو بگیرم و زندان را تحمل کنم. در این سلول من‌ می‌بایست تمام روز را سرپا بایستم. در چنین شرایطی شعرگفتن وسیله‌ای شد برای رهایی ذهن از حصار زندان. اولین شعری که خودم در سلول گفتم، مثل غریقی بودم که پیامی را به دریای امید می‌افکند. شعر را دوستان در لوله‌ی خمیردندان کردند و به بیرون فرستادند. این شعر همراه با شعرهای دیگر، مجموعه‌ای شد که در مکزیک انتشار یافت، با کبوتر معروف پیکاسو بر جلد آن و با عنوان: شعرهای زندان.

در یکی از شعرهایم، مادری را توصیف می‌کنم که نیمی از اسپانیا را زیر پا می‌گذارد تا به حبسگاه پسرش برسد، او را اما به درون زندان راه نمی‌دهند، حتی بسته‌ی او برای پسرش را هم تحویل نمی‌گیرند. یک روز جسد این مادر را در برابر در زندان پیدا می‌کنند، درهم رفته و پوشیده از برف. این تصویری بود که من در سلول، با الهام از مرگ مادرم در یکی از شعرهایم آورده‌ام. مادرم هم، کم پشت درهای زندان من ننشست و سرانجام روزی که شنید دوباره به اعدام محکوم شده‌ام، رنج و درد امانش نداد و جان داد...

ما زندانی سیاسی بودیم، نه جنایتکار، و همین باعث می‌شد که در زندان به لحاظ روحی مقاومت کنیم. ایده‌ها و آرمان‌های ما بزرگترین دستمایه‌ی ما برای مقاومت و تحمل در زندان بودند. به عبارتی، زندان آموزشگاهی‌ بود برای آن که قدرت پاسداری از حرمت و ارج خویش را به امتحان بگذاریم...

سال ۱۹۶۱بالاخره با کارزار بین‌المللی کسانی مانند پیکاسو و آلبرتی و نرودا از زندان آزاد شدم...

حالا دیگر ۴۲ ساله شده بودم، ولی مثل بچه‌ای بودم که تازه چشم به جهان گشوده است. تا آن سن من برای یک بار هم، بودن با یک زن را تجربه نکرده بودم...

سال ۱۹۷۵، زمانی که در پاریس، در مرکز اطلاعات همبستگی با اسپانیا که پیکاسو ریاست آن را به عهده داشت، خبر مرگ فرانکو به ما رسید، دوستانم از این که من چندان به هیجان نیامده‌ام، در شگفت بودند. من اما دلیلی برای شادی نمی‌دیدم، چون دست آخر هم، ضعف و پیری فرانکو را از قدرت فروآورد، نه تلاش و مبارزه‌ی ما. ما ضعیف‌تر از آن بودیم که به چنین کاری قادر شویم...

این که پدرو آلمادوار(که بعد از بونوئل بزرگترین کارگردان اسپانیا به شمار می‌رود) می‌خواهد کتاب خاطرات من ( بگو به من: درخت چیست؟) را فیلم کند، بسیار باعث خشنودی است.هم جنگ داخلی اسپانیا و هم دوره‌ی دراز دیکتاتوری فرانکو، مراحلی بوده‌اند که تا کنون به درستی بازبینی و بررسی نشده‌اند. امیدوارم که فیلم آلمادوار کمکی در این راستا باشد.

در دوره‌ی انتقال از دیکتاتوری فرانکو به دموکراسی، برخی از دوستانم از خود می‌پرسیدند که آیا در این دوره‌ی انتقال ما زیادی سازش نکرده‌ایم و آیا نمی‌بایست که از طریق طرح رفراندوم، زمینه‌ی بازگشت به جمهوری را فراهم کنیم. ولی در آن مقطع سوال بیشتر این بود که دمکراسی یا دیکتاتوری. مردم هم راستش در آن مقطع صرفاً‌ می‌خواستند که زندگی آرامی داشته باشند، ضمن این که ارتش هم همچنان در پادگان‌ها انگشت بر ماشه نشسته بود و ما هم در مجموع ضعیف بودیم...

فیلیپ گونزالس، اولین نخست‌وزیر سوسیالیست پس از فرانکو، که سال ۱۹۸۲ به قدرت رسید، در دوران سختی زمامدار شد. او دو بار اکثریت مطلق آرا را به دست آورد و شاید می‌توانست کارهای بیشتری انجام دهد، به گونه‌ای که لازم نباشد، ما سی سال منتظر بمانیم تا تازه نشانه‌ها و تندیس‌های فرانکو از شهرها جمع شوند و یا قربانیان دیکتاتوری او اینک، یعنی ۳۰ سال پس از برافتادن این رژیم مشمول اعاده‌ی حیثبت شوند...

سوال:‌ خوزه‌ ساراماگو ( نویسنده رمان معروف کوری و برنده‌ نوبل ادبی) در مقدمه‌ای بر کتاب شما، آن را آموزه‌ای برای انسانیت و نیز گونه‌ای از نسیم تازه توصیف می‌کند که بر بی‌تفاوتی، سخره‌گرایی و ترس و جبون چیره می‌شود. با این همه، این سوال باقی است که چرا امروز هیچ تلخی بارزی از آن دوران در کلام و نگاه شما نیست و چگونه شما توانسته‌اید بر زخم‌ها و جراحت‌های آن دوران غلبه کنید؟

پاسخ: میل و کشش بیکران به زندگی و شوق زیستن با دیگران، من را به چنین کاری قادر کرده است.

سوال: (در این سن ۸۸ سالگی هم) شما دوباره عازم سفر به آمریکای لاتین هستید، برای پاسخگویی به دعوت چند دانشگاه. این همه انرژی را از کجا می‌آورید؟

پاسخ:‌ در دوران اسارت در زندان من آموخته‌ام که باید ذهن و جان را روشن و بیدار نگه داشت و برای ایده‌ها و آرمان‌هایت باید مبارزه کرد. و امروز هم من همچنان به این آموزه عمل می‌کنم.

دوستانی که به آلمانی آشنا هستند و مایلند متن کامل مصاحبه دی‌ ولت با مارکوس آنا را بخوانند، می‌توانند اینجا را کلیک کنند. من تا حد ممکن فرازهای آن را در ترجمه‌ بالا آورده‌ام. آشنایی من با آنا از خواندن برخی از شعرهای او به آلمانی است. شاید فیلم‌شدن خاطرات او توسط پدرو آلمادوار زمینه‌ی آشنایی با او را درایران را بیشتر فراهم آورد و از این رهگذر به ترجمه‌ی آثار او توجه نشان داده شود. شاید هم که اثری از او در ایران منتشر شده و من خبر ندارم.

تصمیم‌ها، تهدیدها و حماقت‌ها

2008-06-06T23:47:00.007+02:00

مصوبه‌ی مجلس ترکیه در باره‌ی اجازه‌ی ورود دختران با حجاب به دانشگاه که با ابتکار حزب اسلام‌گرای حاکم آقای اردوغان و با حمایت حزب ملی‌گرای «جنبش ملی» از تصویب گذشته بود، از سوی دادگاه قانون اساسی خلاف این قانون ارزیابی شد و مهر باطل خورد. یعنی که کماکان دختران روسری‌دار اجازه‌ی تحصیل در دانشگاه‌های ترکیه را ندارند، آن هم در حالی که اکثریت زنان این کشور با روسری در ملاء عام ظاهر می‌شوند.

این تصمیم دادگاه موید حرف‌های آن دسته از لیبرال‌ها و چپ‌های ترکیه است که ما هم با آزادشدن حجاب در دانشگاه‌ها مشکلی نداریم، چون این ممنوعیت حاصل برداشتی خشن از سکولاریسم بوده است، ولی اگر قرار است که به رفع چنین محدودیتی شائبه‌ی اسلام‌گرایی برده نشود و نیروهای مخالف نتوانند با استناد به آن به ترس مردم از اسلامیزه‌کردن حیات اجتماعی توسط حزب حاکم عدالت و توسعه دامن بزنند، بهتر است که اصلاحاتی جامع در قانون اساسی و قوانین جزایی به عمل آید و موجی از دمکراتیزاسیون و لیبرازه‌سیون به عرصه‌ها ی مختلف اجتماعی و فرهنگی سرایت یابد.

حزب حاکم اسلام‌گرای عدالت و توسعه اما به چنین توصیه‌ای عمل نکرد و حتی لغو ماده‌‌ی ۳۰۱ قانون کیفری ترکیه را که تا حالا با استناد به آن بسیاری از مخالفان به اتهام « اهانت به میراث تاریخی ترک‌ها» محاکمه و زندانی شده‌اند را صرفاً رقیق کرد و از لغو آن سر باز زد.

باری اینک اقدام یک جانبه و ناقص حزب حاکم، ثمرات خود را به بار آورده است و نقشی را که ارتش تا دیروز در برابر حزب آقای اردوغان بازی می‌کرد، حالا دادگاه قانون اساسی که نهادی دارای گرایش به الیت سیاسی متمایل به کمالیسم است، گرفته است. یعنی کودتای حقوقی به جای کودتای نظامی. تقصیر راهم همانطور که گفته شد شاید بیشتر باید متوجه خود حزب حاکم و عدم برخورد جامعش به مسائل و انسدادهای فرهنگی و اجتماعی و حقوقی ترکیه ارزیابی کرد. و در عین حال از یاد هم نبرد که اگر ترکیه نسبت به ۵ سال گذشته تغییرات دمکراتیکی کرده که در ۸۰ سال تسلط سکولاریسم کمالیستی بی‌سابقه بوده‌اند، از قبل اقدامات و تصمیمات همین حزب اسلام‌گراست، این که انگیزه‌های آن چه بوده‌اند، مسئله‌ای است فرعی و ثانوی.

همان روزی که در ترکیه رای قانون اساسی اعلام می‌شد، فدراسیون فوتبال دانمارک به زینب الخطیب، دختری که برای تیم ملی شانزده‌ سال‌های این کشور توپ می‌زند به گونه‌ای بی‌سابقه اجازه صادر کرد که با موی پوشیده در زمین حاضر شود. این اتفاق در دانمارک که گرایش‌های سکولاریستی بنیادگرا هم در آن قوی‌ هستند و از جمله در جریان انتشار کاریکاتورهای حضرت محمد بروز یافت، غیرقابل باور می‌نماید. به خصوص که اخیراً معاون راستگرای افراطی مجلس به خانم محجبه‌ای که نماینده مجلس است به خاطر همین حجابش، اجازه‌ی استفاده از تریبون مجلس را نداد.

ولی خوب آنجا که برخوردی معتدل، دمکراتیک و متاثر از پراگماتیسم حاکم شود، همه چیز برایش راه حلی پیدا می‌شود. یعنی هم زینب از بازی در زمین فوتبال محروم نشده و هم با گریز از چالش و مناقشه بر سر این مسئله، حجاب مجدداً به موضوعی برای میدانداری اسلام‌گرایان افراطی و تشدید شکاف‌ها میان ساکنان بومی و مهاجران مسلمان دانمارک بدل نشده است.

در پاسخ به این اتهام که تصمیم فدراسیون فوتبال دانمارک ناقض اساسنامه فیفاست که حمل نشانه‌های مذهبی را در زمین بازی ممنوع می‌کند، سخنگوی فدراسیون گفته است که حجاب را می‌توان نشانه‌ای فرهنگی هم تعبیر کرد و لزوماً آن را به مذهب نسبت نداد.

زینب خود گفته است که تصمیمش به پوشیدن روسری ربطی به پدر و مادرش ندارد و او خود مستقلانه در این باره تصمیم گرفته است. ولی خوب در زمین بازی، با توجه به این که دور گردن بازی‌نکن نباید چیزی پیچیده باشد که احتمالاً به لحاظ سلامتی خطری برای او ایجاد کند، روسری زینب را هم طوری برش داده‌اند که نه دور گردنش، بلکه فقط موهایش را می‌پوشاند. حال باید دید که دانمارکی تا چه حد راضی می‌شوند که دختری با روسری در تیم ملی فوتبال زنانشان به چهره بدل شود.

با توجه به بحث حجاب در ترکیه و دانمارک شاید طرح این سوال بی مسما نباشد که کدام تصمیم درست‌‌تر بوده است: تصمیم قانون اساسی ترکیه، یا فدراسیون فوتبال دانمارک، یا هیچ‌کدام؟

حماقت‌ها و شاخ و شونه‌ها در تهران و تل‌آویو

بچه‌‌ی تهران است. دستکم تا ۱۰ سالگی را آنجا به سر آورده. سال‌ها رئیس ستاد ارتش اسرائیل و وزیر دفاع این کشور بوده. سال ۲۰۰۶ یعنی زمانی که در دوران نخست‌وزیری شارون از مقام اول به مقام دوم انتقال یافت، افسران زیردستش با کمک ماهواره‌ی جاسوسی، عکسی از خانه‌ی دوران کودکی‌اش در تهران گرفتند و هدیه‌اش داده‌اند. دردوران شارون طرح حمله به لبنان را ریخت با این هدف که حزب‌الله یک بار برای همیشه نابود شود. اما شارون که بیهوش شد، آن طرح هم به تعویق افتاد و او هم به سبب اختلافاتی که با المرت، یعنی جانشین شارون داشت، مجبور شد وزارت خانه کلیدی دفاع را ترک کند و به وزارت راه و ترابری رضایت دهد. از همین رو، قرعه‌ی اجرای حمله به لبنان به نام جانشین او افتاد، و لذا شکست این حمله هم را کسی به پای او ننوشت.

حالا که المرت به سبب فساد مالی کم کمک باید کاخ نخست‌وزیری را ترک کند، در درون حزب کادیما هم رقابت بر سر جانشینی او بالا گرفته است. او یک طرف و خانم زیپی لوینی، وزیر خارجه هم طرف دیگر این رقابتند و خوب گرد و خاک و اظهارات احمقانه‌ی احمدی‌نژاد در باره‌ی اسرائیل و کشاکش بر سر بحران اتمی ایران هم طبعاً دستمایه‌ خوبی برای رقابت این دو شده.

این گونه است که آقای شائول موفاز ایرانی‌الاصل یک باره خواب‌نما می‌شود که همه‌ی آلترناتیو‌های دیگر به ناکامی خورده‌اند و راهی جز حمله‌ی نظامی به ایران باقی نمانده است. این اظهارات را که بگذاریم کنار موضعگیری هفته‌ی پیش او در باره‌ی عدم امکان بازپس دهی جولان به سوریه، یعنی این که ایشان با دمیدن در شعارهای تند وتیز و چرب کردن سبیل راست‌ترین محافل و گرایش‌ها در درون حزب کادیما و در درون جامعه‌ی اسرائیل، در صدد است برای کسب مقام المرت، در رقابت با خانم لوینی امتیاز پارو کند. و خوب کسی که ورای این جنگ تبلیغاتی و رقابتی به وضعیت منطقه و موقعیت آمریکا که اقای موفاز کمک آن را برای حمله به ایران غیرقابل چشم‌پوشی می‌داند، نطری بیاندازد و این واقعیت را در نظر بگیرد که همین دیروز ۱۵ افسر کارشناس و بلندپایه ارتش اسرائیل با نارضایتی از وضع این نهاد استعفا داده‌اند، آن وقت شاید عیار تهدیدهای موفاز و حماقت احمدی‌نژاد و شرکا که نان برای سفره‌ی این گونه گرایش ها می‌برند بیشتر آشکار شود.

آلمان، اتریش و ایران؛ رویدادهای درنگ‌انگیز

2008-05-03T22:20:00.013+02:00

گرداندن مهمانی از ایران مناسبتی شد که دوباره به مرکز هامبورگ بروم و مقر تاریخی شهرداری شهر را نشانش بدهم. این بار اما این مکان با قبل برایم تفاوت داشت: ظرف روزهای آینده دولت جدید ایالت‌- شهر هامبورگ (هامبورگ از جمله ‌ایالات آلمان است که تنها از خود شهر هامبورگ تشکیل شده و هیچ شهر تابعه‌ای ندارد) در این مقر کار خود را شروع خواهد کرد. اما نکته‌ای که این دولت را نسبت به دولت‌های قبلی در همه‌ی ایالات آلمان در تاریخ پس از جنگ این کشور متمایز کرده، ترکیب غیرمتعارف آن است: دولت جدید ایالت هامبورگ مرکب از دمکرات‌ مسیحی‌ها و سبزهاست.

از دشمنی تا ائتلاف

سبزها ۳۰ سال پیش پروژه‌اشان به حاشیه‌راندن درکی محافظه‌کارانه از سیاست، فرهنگ و مناسبات اجتماعی بود که قبل از همه در پراتیک و برنامه‌ی دمکرات مسیحی‌ها تجلی یافته بود. در واقع آنها به عنوان تداوم‌بخشان جنبش دانشجویی ۱۹۶۸ به میدان آمدند تا با شعارها و طرح‌های خود روابط سنتی و تبیعض‌آلود میان دو جنس را برهم زنند، نگاه به اقلیت‌هایی مانند دگرباشان و مهاجران را متحول کنند، فرهنگ و درک مبتنی بر خلوص نژاد و فرهنگ آلمانی را زیر سوال برند، بی‌تفاوتی در قبال رفتار ناموزون و تخریبی انسان نسبت به طبیعت را به عنوان امری منفی در خودآگاه جامعه بنشانند، استفاده از انرژی اتمی را محدود و منتفی کنند، مسابقه‌ تسلیحاتی را محدود سازند و ...

در این راستا طبیعی بود که سبزها دمکرات مسیحی‌ها را که در نگاهشان مروج و پاسدار «ارزش‌های» منفی یادشده بودند تا حد دشمن منفور بدارند. از همین رو، آنها اگر به سوسیال‌دمکرات‌ها به چشم مخالف و رقیب می‌نگریستند، در سیمای دمکرات مسیحی‌ها بیشتر نیرویی را می‌دیدند که حتی سازش موردی هم با آن ناممکن است. به همین خاطر ظرف ۳۰ سال گذشته سبزها تحقق پروژه خود را صرفاً در تشکیل ائتلاف با سوسیال دمکرات‌ها دنبال می‌کردند و به مخیله‌اشان هم نمی‌رسید که روزی با دمکرات مسیحی‌ها که برای پیکار با فرهنگ و ارزش‌های مورد قبول آنها به میدان آمده بودند وارد ائتلاف شوند.

تغییراتی که این‌ها کرده‌اند

سال ۲۰۰۸ اما صحنه‌ی سیاسی آلمان و نه تنها آلمان که جهان، دگرگون شده است: سبزها پس از سال‌ها انتظار و ایفای نقش اپوزیسیون در مجلس فدرال، سرانجام سال ۱۹۹۸ در کنار سوسیال دمکرات‌ها، دولت مرکزی آلمان را در دست گرفتند و تصمیماتی اتخاذ کردند که در مقام یک حزب اپوزیسیونی به مخیله‌اشان هم نمی‌رسید. به عبارت دیگر،‌‌ اگرچه در ۶ سال حکومت سوسیال دمکرات‌ها- سبزها در فاصله‌ی ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ آلمان گام‌های مثبتی در راستای صرفنظر‌کردن از انرژی اتمی، تصویب قانون‌های پیشرفته‌تر در زمینه‌ حق تابعیت، رفع تبعیض جنسی و ... به پیش برداشت.، اما در برخی از عرصه‌های دیگر تصمیماتی اتخاذ شد که با مبانی و شعارهای اولیه سبزها و نیز سوسیال‌دمکرات به سختی قابل انطباق بود: موافقت با ورود آلمان به جنگی در خارج از مرزهای این کشور که در ۵ دهه پس از جنگ جهانی دوم بی‌سابقه بود( جنگ ناتو علیه صربستان بر سر کوسوو)، رای مثبت به حذف خدمات اجتماعی و به سود لیبرالیزه‌کردن بازار کار ( طرح معروف به هارتس ۴) و ....

به عبارتی، شرکت در قدرت و اجبار ناشی از الزامات آن، از سبزها «معصومیت زدایی»‌ کرد و مزه‌ی حضور در قدرت هم به عنوان عاملی وسوسه‌انگیز، آمادگی‌‌ آنها برای برخوردی منعطف‌تر با مبانی عقیدتی‌اشان را افزایش داد. ضمن این که آنها اینک این استدلال را هم مطرح می‌کنند، که در ائتلاف‌ها بیش از آن که مسئله با کی اهمیت داشته باشد، مسئله چگونه و با چه امتیازهایی، مطرح است. به عبارت دیگر، اینک از نظر سبزها، اگر دمکرات مسیحی‌ها هم قسماً در یک دولت ائتلافی به تحقق کامل یا نسبی شماری ( و نه لزوماً همه‌ی) از شعارهای انتخاباتی سبزها میدان بدهند دلیلی ندارد که ائتلاف با آنها ناممکن باشد.

تغییراتی که آنها کرده‌اند

اما واقعیت این است که صرفاً این سبزها نیستند که تغییر کرده‌اند. تحولاتی که سبزها در سه دهه‌ی گذشته از سلسله‌جنبان‌های و مدافعان آن بودند بر حزب دمکرات مسیحی هم تاثیر گذاشته است: تا سی سال پیش دمکرات مسیحی‌ها به همجنس‌گرایی به دیده‌ی نفرت می‌نگریستند و تا ده سال پیش به سختی می‌شد تصور کرد که یک عضو برجسته این حزب علناً اعلام کند که همجنسگراست. حالا اما،‌ آقای اوله فون بویست، نخست‌وزیر ایالت هامبورگ که سبزها قرار است در دولت او حضور داشته باشند خود یک همجنسگراست که ابایی هم از برملا‌شدن این گرایشش ندارد. (عکس: فون بویست و خانم کریستا گوچ، رهبر سبزها در هامبورگ)‌.

این که ازدواج و طلاق هم در میان دمکرات مسیحی به پدیده‌ای عادی بدل شده و آن درک سنتی از خانواده‌ی پایدار و تقسیم متعارف نقش‌ها در آن نیز دیگر جای چندانی در این حزب هم ندارد از دیگر تحولات این سال‌هاست.

به لحاظ اجتماعی نیز دمکرات مسیحی‌ها پس از یک دوره دفاع سرسختانه از لیبرالیسم بی‌در و پیکر در عرصه اقتصادی و با بیم از نتایجی که این سیاست‌ها بر کاهش پایگاه اجتماعی‌اشان بر جا گذاشته، اینک قسماً واقع‌گرایی پیشه کرده‌اند، به گونه‌ای که جناح‌هایی در آن، در حال حاضر نگاهی به خدمات و رفاه اجتماعی دارند که قسماً با درک و دیدگاه‌های فعلی سوسیال دمکرات‌ها بی‌شباهت نیست. طرفه این که راینر گایسلر، دبیرکل سابق دمکرات مسیحی‌ها و از چهره‌های برجسته‌ی این حزب اخیراً به سازمان آتاک ( سازمان منتقد جهانی‌شدن) پیوسته است. همین گرایش به چپ در بخش‌هایی از حزب دمکرات مسیحی از جمله عواملی است که باعث شده حزب سوسیال دمکرات برای متمایزنگهداشتن چهره‌ی خود، دستکم در عرصه‌ی شعارها مقداری به چپ بگرود.

در ا ین زمینه که دمکرات‌ مسیحی‌ها هم در نگاهشان به سبزها ۱۸۰ درجه چرخیده‌اند نیز، می‌توان نکات و شواهد متفاوتی ذکر کرد. آنها سی سال پیش در چهره‌ی سبزها مشتی جوان هرج و مرج طلب می‌دیدند که برای متزلزل‌کردن ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه‌ی آلمان به میدان آمده‌اند و نباید گذاشت که «نیات شیطانی‌اشان» راه و رخنه‌ای به ساحت سیاسی کشور پیدا کند. در کنار همه‌ی چرخش‌های یادشده، این نکته را هم نباید ناگفته گذاشت، که هامبورگ در مجموع یکی از بازترین،‌غیرمحافطه‌کارترین و سوسیال‌ترین ایالات آلمان است و بالتبع، چگالی راستگرایی و محافظه‌کاری در شاخه‌ دمکرات مسیحی آن هم از متوسط کل این حزب در سطح آلمان پایین‌تر است.

تغییراتی که صحنه‌ سیاسی آلمان کرده است

در توضیح چرخش سبزها به سوی ائتلاف با دمکرات‌ مسیحی‌ها این نکته را هم باید در نظر داشت که صحنه‌ سیاسی آلمان با برآمد حزب نسبتاً جدید چپ متحول شده و آن ساختار ۴ حزبی متعارف در سطح فدرال اینک ۵ حزبی شده و لزوماً ترکیبات جدیدی از ائتلاف‌ها در چشم‌انداز قرار گرفته است. در واقع، اینک سبزها به تجربه می‌دانند که متکی‌کردن محور مبارزات انتخاباتی در سطح ایالات‌ها و نیز در مقیاس فدرال، بر ایجاد ائتلاف با سوسیال‌دمکرات‌ها لزوماً نتیجه مثبت به بار نمی‌آورد و دست آنها را قسماً‌ در مانور پس از انتخابات‌ها و وارد‌دشدن به ائتلافی‌هایی متفاوت می‌بندد. از سوی دیگر،‌ برآمد حزب چپ و برهم خوردن معادلات و ترکیب حزبی در ایالات و در سطح فدرال،‌ سبزها را به این درک و دریافت رهنمون شده که سوسیال‌دمکرات‌ها در تشکیل ائتلاف، دیگر تنها به رای و نیروی آنها متکی نیستند و به رغم برخی موانع فعلی، آنجا که ایجاب کند، می‌توانند با حزب چپ وارد ائتلاف شوند و سر سبزها را بی‌کلاه بگذارند. نمونه‌ی ایالت برلین که سوسیال‌ دمکرات‌ها به رغم قدرت برابر سبزها و حزب چپ دومی را برای تشکیل دولت ائتلافی برگزیدند شاید موید این درک و بیم سبزها باشد.

خوشبینی نه، درس‌آموزی شاید

البته سبزها اعلام کرده‌اند که ائتلاف هامبورگ یک مدل سرمشق نیست و به ویژه در سطح فدرال نباید به این گزینه اندیشید. این که این درک و اعلام هم تا چندی دیگر متفاوت شود و سبزها حتی در ائتلاف در سطح فدرال هم با دمکرات مسیحی‌ها مشکلی نداشته باشند، از جمله منوط خواهد بود به حد موفقیت تجربه هامبورگ. هستند جناح‌هایی که در حزب سبز که دل خوشی از ائتلاف هامبورگ ندارند: آنها هم به لحاظ مبانی فکری و عقیدتی‌اشان با این ائتلاف مشکل دارند و هم معتقدند که در برنامه‌ی ائتلاف امتیاز چندانی به سود شعارهای انتخاباتی سبزها وجود ندارد و عملاً این ائتلاف با عقب‌نشینی سبزها از مضمون واقعی شعارهایشان تحقق یافته، حرفی که قسماً نادرست هم نیست، ولی در درون دمکرات مسیحی‌ها هم قسماً همین اعتراض‌ها و انتقادها وجود دارد.

شخصاً از چرخش‌های بزرگ سبزها چندان هیجان‌زده نیستم و با کمی بدبینی آن را تعقیب می‌کنم. ولی برای خود من هم تجربه‌ی هامبورگ، چه به لحاظ روندهای آتی و سرنوشت آن، چه به لحاظ تاثیرش بر کل صحنه‌ سیاسی آلمان و چه از جنبه‌ی درس‌آموزی احتمالی‌اش برای ما ایرانیان بی‌اهمیت و قابل چشم‌پوشی نیست.

تعلل‌های واشنگتن

در فکر و ذکر نوشتن مطلب بالا بودم که خبر آمد دولت آمریکا اولین تماس‌های خود را با مائوئیست‌های نپال برقرار کرده است. مائوئیست‌ها ( این اسم هم دیگر بازتاب‌دهنده‌ی واقعیت دیدگاهی و برنامه‌ای حزب کمونیست نپال (مائوئیست)‌ نیست) که در ده سال گذشته مسلحانه با نیروهای دولتی می‌جنگیدند، ‌از یک سال و نیم پیش با ایزوله‌شدن بیشتر شاه و خلع ید نسبی از او، و نیز در چارچوب یک توافق سیاسی با احزاب دیگر نپال، اسلحه‌ها را غلاف کردند و با شرکت در انتخابات اخیر برای مجلس موسسان، به رغم همه‌ تلاش‌های آمریکا و هند، به نیروی پیروز بدل شدند. آنها قصد دارند در قانون اساسی جدید نظام ۲۵۰ ساله‌ی پادشاهی کشور را ملغی کنند و به جایش نظام جمهوری بنشانند.

جیمی‌ کارتر در همان روزهای انتخابات مجلس موسسان در نپال با صدایی بلند اعلام کرد که سیاست دولت آمریکا در بایکوت مائوئیست‌ها راه به جای نمی‌برد. و خوب، اینک فشار واقعیت‌ها و رای بخش بزرگی از اقشار فرودست، جوانان و زنان نپال به مائوئیست‌ها واشنگتن را به این درک رسانده که اگر قرار است بر فعل و انفعالات سیاسی نپال تاثیر بگذارد، دیالوگ و مذاکره بهتر از بایکوت و تحریم گفتگوست. ظاهراً باید خون‌های بیشتری ریخته شود و رنج‌های دیگری بر آلام فلسطینی‌ها و مردم لبنان و کلمبیا و ... افزوده شود تا واشنگتن به درستی این نصیحت کارتر و شماری دیگر از محافل سیاسی آمریکا هم برسد که عدم گفتگو با حماس و حزب الله و فارک و ... و مقابله صرف همراه با ارائه یک چهره‌ی یک‌سره شیطانی از آنها راه به جایی نمی‌برد و فقط حل مسائل و بحران‌ها را به تاخیر می‌اندازد.

جنایت اتریش و سوال‌هایی که در ذهن رژه می‌روند

راجع به جنایت اتریش و ماجرای مردی که ۲۴ سال دخترش را در زیرزمین نگه داشته و ۶ بچه از او دارد سوال‌های زیادی به ذهن آدم می‌رسد: این که چقدر مدنیت بر مبانی قرص و استواری ایستاده؟ این که آیا زن این مرد به راستی از همه‌ آنچه که در زیرزمین خانه‌اش و با دختر و «نوه‌هایش» می‌گذشته بی‌خبر بوده؟ و اگر نبوده چرا مهر سکوت بر لب زده؟ این که این رفتار جنایت‌کارانه چه نسبتی با تربیت خوب سه بچه‌ای دارد که بر خلاف ۳ بچه‌ی دیگر در محیط خانواده علنی بوده‌اند و مرد آنها را به عنوان بچه‌های دختر خود که فراری است جا زده بوده؟ آیا بروز ماجرای ناتاشا کامپوش در سال ۲۰۰۶ و حالا این ماجرا دلیلی بر یک اشکال کلی در جامعه‌ی اتریش است: عملکرد قوی روحیه‌ی بی‌اعتنایی و «به من چه مربوطه؟» که در کتاب‌های نویسنده مشهور این کشور، توماس برنهارد هم موضوع محوری است و خشم بسیاری از اتریش‌ها را علیه‌اش برانگیخته؟ و یا آن گونه که ناتاشا کامپوش در مقام قربانی اتفاقی‌ مشابه می‌گوید، این رویکردها و رفتارها به عدم وارسی منتقدانه فرهنگ رواج‌یافته در اتریش در دوران حاکمیت نازی‌ها برمی‌گردد و عملاً ریشه در وجود و تداوم درک و نگاهی فاشیستی و اقتدارگرایانه به خانواده و زن دارد و از الگوهای تربیتی اقتدارگرایانه نشات می‌گیرد؟ و آیا با وجود گیروگرفت‌ها در روابط زن و مرد در ایران، اذیت و آزار و تجاوز جنسی پدران و برادران و دایی‌ها و عموها و ... نسبت به دخترهای خانواده در ایران واقعاً‌ کم است یا عدم اطلاع‌رسانی در موردچنین مواردی اجازه شناخت واقعی ابعاد قضیه را نمی‌دهد؟ این مصاحبه گوشه‌ای از ماجرا را بازمی‌شکافد، اما چیز زیادی به دست نمی‌دهد.

سنگسار و گرانی و دروغ

2008-04-24T11:37:00.003+02:00

چرا غرب فلسفه‌ وجود سنگ‌سار در قوانین جزایی ما را درک نمی‌کند؟ سنگسار این شانس را به مجرم می‌دهد که بتواند با فرار از چاله احتمالاً از خطر مرگ رهایی یابد، در حالی که اگر سنگسار را لغو کنیم، مجبوریم برای چنین مجرمانی حکم اعدام صادر کنیم که هیچ احتمالی برای زنده‌ماندنشان باقی نمی‌گذارد!

یک مقام وزارت خارجه‌ جمهوری اسلامی در گفتگو با کریستینه هوفمن، خبرنگار سابق روزنامه‌ی فرانکفورت آلگمانیه در ایران. به نقل از کتاب « در پشت حجاب ایران»

*****

بسیاری از گرانی‌ها به دلیل بی‌فرهنگی مردم است. مردم به زیاده‌طلبی عادت کرده‌اند، آنچه اسلام از قناعت مطرح می‌کرد کجا رفته است؟ ما هستیم که باید مردم را دعوت کنیم و بگوییم‌ ای مردم از زیاده‌طلبی دست بردارید. آیت‌الله مهدوی کنی

*****

ما حقوق ها را افزايش داديم و تا حدودي وضع مالي مردم بهتر شده ملا حظه کنيد که چگونه چند ميليون از خانواده ها (در نوزوز) به مسافرت رفته اند اين خود دليل بهبود وضع مالي مردم است که اين همه به مسافرت رفته اند. محمود احمدی نژاد

******

استفاده گسترده مردم از صد لیتر بنزین ویژه نوروز و افزایش مسافرت‌های نوروزی نشان می‌دهد که ما چه مردم فهیمی داریم. عبدالرحیم مشایی، معاون احمدی‌نژاد

*******

اگر واقعاً دولت بد عمل كرده و به مردم در اين ۳ سال بد گذشته، افزايش ۳۰ درصدى سفرهاى نوروزى مى تواند نشانه كاهش قدرت خريد و رفاه مردم باشد؟ داوودی، معاون اول احمدی‌نژاد

******

سند چشم انداز ۲۰ ساله برای دولت نهم امر ناچیزی است. باید به فکر برنامه ۵۰ ساله بود. کلهر، معاون دیگر احمدی‌نژاد

*******

هم آمریکا دروغ می‌گوید، هم جمهوری اسلامی، با یک تفاوت: آمریکا کوپن دروغگویی خود را برای چیزهای بزرگ هزینه می‌کند و جمهوری اسلامی اعتبارخبری خود را برای چیزهای کوچک ضایع می‌سازد.

حجت‌الاسلام زائری، خطیب معروف تهران

یک سالگرد، یک مناظره

2008-04-18T20:13:00.013+02:00

امسال چهلمین سالگرد تحولاتی است که در آلمان، فرانسه و در خارج از این دو کشور مختصراً به «جنبش دانشجویی ۱۹۶۸» مشهور است. گرایش‌ها و مطالبات این جنبش به ساحت دانشگاه و مسائل دانشجویی محدود نماند و در بسیاری از مناسبات فرهنگی، سیاسی و حقوقی جامعه تاثیراتی شگرف بر جا گذاشت. تآثیر تحولات یادشده و پیامدهای‌ عینی و ذهنی آنها از محدوده‌ی اروپا هم فراتر رفت و جنبش دانشجویی، جوانان و روشنفکران کشورهایی مانند ایران نیز از آن برکنار نماندند.

از تظاهرات در برلین به هنگام سفر شاه به این شهر در سال ۱۹۶۷ و کشته‌شدن یک دانشجوی آلمانی در جریان این تظاهرات با گلوله‌ی پلیس به عنوان نقطه‌ی آغاز جنبش دانشجویی ۱۹۶۸ آلمان یاد می‌شود

جنبش سال ۱۹۶۸ و سال‌های متعاقب آن در فرانسه و آلمان، به رغم روندها و پیامدهای مشترک، دارای زمینه‌های عینی و پس‌زمینه‌های تاریخی قسماً متفاوتی بودند. در هر دو کشور، جنبش یادشده به لحاظ نظری نیز، به اندیشه‌ها و اندیشه‌ورزان بعضاً متفاوتی متکی بود و آبشخور فکری لزوماً واحدی نداشت.

آثار هنری، تحقیقی، تاریخی و گاه‌شمارانه‌ای که جنبش ۱۹۶۸ موضوع محوری آنهاست و نیز ارزیابی‌ها از زمینه‌ها و پیامدهای این جنبش، بخش قطوری از پرونده مطالعات فرهنگی و علمی در دهه‌های گذشته را تشکیل می‌دهند. این پرونده هنوز هم گشوده است و ۴۰ سال پس از آن ماجرا، بحث در باره‌ی خوب و بد بروز آن و نیز تاثیرات و پیامدهایش پایان نگرفته است. زنده‌بودن بخش بزرگی از افراد شرکت‌کننده در آن تحولات که خود بعضاً به منتقد یا مخالف آن بدل شده‌اند نیز، به بحث‌ها و ارزیابی‌ها غنای بیشتری می‌بخشد. این نیز هست که در اروپا به محض بروز هر رویداد بزرگ اجتماعی و سیاسی، دوباره بحث تحولات و پیامدهای جنبش ۱۹۶۸ بالا می‌گیرد و سنجش نسبت رویدادهای جدید با آن جنبش، بررسی‌ها و ارزیابی‌های تازه‌ای را در پی می‌آورد.

لیبرالیزه‌ و دمکراتیزه‌کردن مناسبات سلسله‌مراتبی (هیرارشیک) در خانواده و مدرسه و کارگاه و در کل جامعه، اقتدارزدایی از مناسبات یادشده و اصلاحات متناسب با این درک و دریافت در سیستم حقوقی و کیفری، دسترس‌پذیرکردن فرهنگ برای بخش‌های وسیع‌تری از جامعه، قوت‌بخشیدن به جنبش فمینیستی و کمک به رهایی زنان از قیودات مردسالارانه، تابوزدایی از مناسبات جنسی و تاکید بیشتر بر حقوق اقلیت ها از مهاجران گرفته تا همجنس‌گرایان، وزن و اعتباربخشیدن به جنبش‌های مدنی و مبارزات خارج از پارلمان، گسترش و غنابخشیدن به جنبش صلح و مخالفت با جنگ که در آن زمان در کارزار گسترده علیه جنگ ویتنام بروز یافت و ... این‌ها دستاوردهایی هستند که موافقان جنبش ۱۹۶۸ بر‌ آنها تاکید دارند.

مخالفان یا از موضعی محافظه‌کارانه به نفی تمامی جنبش ۱۹۶۸ می‌پردازند و یا ضمن به رسمیت‌شناختن برخی از پیامدهای مثبت آن، نگاه و درک و دریافت این جنبش نسبت به مقوله‌ی قهر را قابل انتقاد می‌دانند. به باور این منتقدان، چه نگاه مثبت بخش‌هایی از این جنبش به مائو و چهره‌های مشابه و چه این واقعیت که بخشی از نیروی جنبش ۱۹۶۸ سال‌های بعدتر گروه‌های چریکی را بنیان گذاشتند و با زور اسلحه در صدد تغییر مناسبات اجتماعی برآمدند همه و همه به همین رابطه‌ی مبهم و غیرانتقادی جنبش یادشده با مقوله‌ی قهر برمی‌گردد.

دستکم بخشی از دانشجویان ایرانی مشغول به تحصیل در اروپا نیز نقش نسبتاً فعالی در تحولات سال ۱۹۶۸داشته‌اند. این حضور بعداً به تاثیرگذاری معینی بر جنبش‌های درون ایران هم کشیده شد. ضمن این که هم قبلاً و هم اخیراً شماری از چهره‌های فعال در جنبش چریکی دهه‌ی پنجاه ایران، آن حرکت را هم عرض و متاثر از جنبش ۱۹۶۸ اروپا و رویکردها و بن‌مایه‌های فکری آن می‌دانند. به باور این‌ها، استناد به دلایل رایج، همچون بغض فروخورده‌ی ناشی از کودتای ۱۳۳۲، انسداد ساختار سیاسی در ایران محمدرضا شاهی، تاثیرپذیری غیرمستقیم جنبش‌های دانشجویی سکولار و مذهبی از سنت شیعه و شهادت و نیز الهام‌بخشی‌ جنبش چریکی کوبا و نهضت‌های مشابه نباید مانع از آن شود که تاثیر جنبش ۱۹۶۸ اروپا در برآمد جنبش چریکی ایران نادیده و یا کم‌اهمیت تلقی شود.

سال گذشته در جریان انتخابات ریاست جمهوری فرانسه جنبش ۱۹۶۸ و پیامدهای آن به یکی از موضوعات کارزارهای انتخاباتی میان خانم سگولن رویال و نیکلا سارکوزی، یعنی دو رقیب اصلی این انتخابات، بدل شد. یکی از قول‌های سارکوزی این بود که می‌خواهد نقطه‌ پایانی بر فرهنگ و درک و دریافت‌های برآمده از تحولات ۱۹۶۸ بگذارد و خانم رویال هم در برابر، در موضع دفاع از شماری از دستاورهای آن جنبش قرار داشت. در باره‌ی برخی از جوانب تحولات ۱۹۶۸ و بحث‌های مربوط به آن ‌ اینجا و اینجا و اینجا نوشته‌ام.

بحث‌های پرحرارت یک مناظره

القصه، اینک که به ماه مه ۲۰۰۸ و ۴۰ سالگی رویدادهای مه ۱۹۶۸ نزدیک می‌شویم، بحث و گفتگو و سمینار و مناظره در باره‌ی آن جنبش و پیامدهای آن در آلمان و فرانسه رو اوج می‌رود و کمتر رسانه‌ای را می‌توان سراغ گرفت که در این باره جستار و مقاله و مصاحبه و ویژه‌نامه انتشار ندهد و دائم به آن نپردازد.

در همین رابطه، پنجشنبه‌شب، ۱۷ آوریل، شبکه‌ی دوم تلویزیون آلمان (ZDF ) مناظره‌ای ترتیب داده بود میان ۶ نفر که هر کدام به نوعی با جنبش ۱۹۶۸ مخالف یا موافق بودند. یکی از این افراد تاریخدان نسبتاً سرشناسی (گوتس آلی) است که خود از فعالان جنبش ۱۹۶۸ بوده و اینک با انتشار دو کتاب به مخالفان آن بدل شده و با تاکید بر رگه‌های اقتدارگرایی در جنبش یادشده و مناسبات مبهمش با مقوله‌ی قهر، آن را با با جنبش جوانان آلمانی حامی نازی‌ها در اواخر دهه‌ی سی، همسان ارزیابی کرده است. آلی در مناظره‌ی دیشب نیز همین اتهام را علیه جنبش ۱۹۶۸ مطرح کرد و نگاه مثبت و ستاینده بخش‌هایی از این جنبش نسبت به مائو را نشانه‌ی تمایل آن به انقلاب قهرآمیز و دهن‌کجی‌اش به دولت حقوقی برآمده از انتخابات دمکراتیک معرفی نمود. او گفت که قابل قبول نیست که رهبران جنبش ۱۹۶۸ در آن سال‌ها از جنایاتی که در چین و در جریان انقلاب فرهنگی این کشور صورت گرفت بی‌خبر بوده باشند.

کلاوس پایمن، مدیر تئاتر معروف برلینر آنسمبل، که برشت آن را پایه‌گذاری کرده نیز در مناظره شبکه دوم تلویزیون آلمان شرکت داشت. پایمن اخیراً در ایران بود و نمایشنامه‌ی «ننه دلاور»برشت را با اعضای تئاتر برلین به روی صحنه برد. او در مناظره‌ی پنجشنبه‌شب با اتکا به تجربه شخصی خود از حضور در جنبش ۱۹۶۸، با شور و حرارت از آن دفاع می‌کرد. به گفته‌ی پایمن جنبش ۱۹۶۸ زمانی به وجود آمد که مقامات رژیم نازی سابق کماکان رشته‌های عمده‌ی قدرت را در آلمان پس از جنگ به دست داشتند، جنگ استعماری در ویتنام چهره‌ی کثیف خود را نمایش گذاشته بود و ده‌ها روشنفکر صاحب‌نام نیز در غرب خواهان عدالت و آزادی بیشتر در مناسبات سیاسی، حقوقی، فرهنگی و خارجی آمریکا و کشورهای اروپا بودند.

خانم یوتا دیتفورت نیز که متاثر از جنبش‌ ۱۹۶۸، بعدتر در بنیانگذاری حزب سبزهای آلمان شرکت داشت نیز یکی از مدعوین مناظره یادشده بود. او چند سال پیش حزب سبزها را به دلیل «راست‌روی» ترک کرد و اینک بیشتر به عنوان نویسنده و روزنامه‌نگار فعالیت دارد. دیتفورت اخیراً کتابی منتشر کرده است با عنوان «بیوگرافی اولریکه ماینهوف». ماینهوف همان زنی بود که به اتفاق آقای آندریاس بادر چند سالی پس از ۱۹۶۸ گروه مسلح بادر- ماینهوف ( ار آ اف/ فراکسیون ارتش سرخ) را در آلمان پایه گذاشت. این گروه تا سال ۱۹۹۸ به فعالیت ادامه داد و ترورهای متعددی در کارنامه آن ثبت است. ماینهوف اندکی در همان ابتدای تاسیس گروهش به اتفاق سه تن دیگر از رهبران این گروه دستگیر شد و بعدتر به نحوی مبهم در زندان خودکشی کرد. دیتفورت در کتاب خود چهره‌ی منفی‌یی از خانم ماینهوف ارائه نمی‌کند و تا حدودی تاکید دارد که برخوردهای خشن و نامنعطف پلیس و دستگاه قضایی آلمان در آن سال‌ها در گرویدن ماینهوف و همفکرانش به خشونت تاثیر عمده‌ای داشته‌اند.

دیتفورت در مناظره‌ی دیشب بر این نکته تاکید داشت که گرتس آلی با گذاشتن علامت تساوی میان جنبش جوانان و دانشجویان در سال ۱۹۶۸ با جنبش جوانان حامی نازی‌ها در سال‌های اواخر دهه‌ی چهل تنها به یک هدف خدمت می‌کند: نسبی‌کردن جنایات نازی‌ها و کاستن از قبح و نکبت این جنایات. سوال دیتفورت از گرتس این بود که چگونه می‌توان جنبشی را که در آن خون ازدماغ کسی جاری نشد همسان و هممان جنبش جوانان نازی ارزیابی کرد؟ برخورد فله‌ای به دوره‌های متفاوت جنبش ۱۹۶۸ و شعارها و راهکارهای آن و ندیدن نحله‌های فکری متفاوت در این جنبش که حتی پس از سربرآوردن ار آ اف هم اهداف خود را از طریق بسیج مدنی و بدون دستیازی به قهر دنبال می‌کرد، و نیز انتقاد و اعتراض بخش‌های چشمگیری از این جنبش به اقدام شوروی در تجاوز به چکسلواکی از نکاتی‌ دیگری بودند که دیتفورت گرتس آلی و بتینا رول را به نادیده‌گرفتن عمدی آن متهم ‌کرد.

حضور خانم بتینا رول در مناظره‌ی دیشب نکته‌ای قابل توجه بود. رول، دختر اولریکه ماینهوف (از بنیانگذاران گروه بادر- ماینهوف) است و طرفه این که سرسخت‌ترین مخالف جنبش ۱۹۶۸ در مناظره‌ی دیشب بود. او که خود روزنامه‌نگار است در سال‌های اخیر در نوشتارها و کتاب‌های خود کارزارهای گسترده‌ای علیه رهبران سبزها و برخی چهره‌های جنبش فمینیستی به راه انداخته و آنها را به داشتن نگاهی مثبت به قهر و مناسبات مردسالاری متهم کرده است. در مناظره‌ی دیشب هم او به سختی به خانم دیتفورت حمله کرد که شیوه‌ی او در تدوین و گزین‌کردن فاکت‌ها برای کتاب بیوگرافی‌ مادرش (اولریکه ماینهوف) در خدمت وجهه‌آرایی برای جنبش ۱۹۶۸ قرار گرفته است. اتهام اساسی خانم رول علیه جنبش ۱۹۶۸ این بود که در دوره‌ای که آلمان به لحاظ اقتصادی و اجتماعی کمترین مشکل را داشت سربرآورد و جز تباهی و انحطاط بر پرچم خود ننوشته بود. او شکل‌گیری گروه مسلح ار آ اف و ترورهای آن را سرنوشت محتوم و طبیعی جنبش یادشده و عدم موضع‌گیری آن نسبت به قهر دانست.

یکی از رهبران حزب‌ محافظه‌کار حاکم دمکرات مسیحی (حزب خانم مرکل، صدر اعظم آلمان) به نام فولکر کادوا نیز در مناظره‌ی دیشب شرکت داشت. گفتنی است که جنبش سال ۱۹۶۸ در حالی شکل گرفت که دمکرات‌ مسیحی‌ها دست بالا را در دولت آلمان داشتند و طبیعی بود که بخشی از اعتراض‌ها و انتقادهای آن جنبش متوجه این حزب و دولت برآمده از آن باشد. کاودا که سال ۱۹۶۸ دانشجویی محافظه‌کار بوده ضمن ستودن شور و حرارت سیاسی آن سال‌ها, جنبش سال ۱۹۶۸را به عدم موضع‌گیری در برابر قهر متهم کرد و گفت که تقسیم آلمان و تسلط یک رژیم دیکتاتوری بر شرق آلمان کوچکترین حساسیت و توجه‌ای در رهبران جنبش ۱۹۶۸ برنمی‌انگیخت.

هاینر برمر، چهره‌ی نام‌آشنای مطبوعات و رسانه‌های آلمان که در جنبش ۱۹۶۸ نقش فعالی داشت نیز در مناظره دیشب حاضر بود. به باور او به جنبش ۱۹۶۸ می‌توان انتقادهای متفاوتی وارد کرد، از جمله‌ نگاه مبهم آن نسبت به مقوله‌ی قهر. ولی این جنبش با همه‌ی عیب و نقص‌ها منشا تحولات مثبتی شد، به گونه‌ای که به قدرت رسیدن سوسیال‌دمکرات‌ها به رهبری ویلی برانت و تحولاتی که دولت او دامن زد تنها بر بستر زمینه‌های ذهنی و عینی که جنبش ۱۹۶۸ به وجود آورد ممکن شد. تاکید برمر در انتها این بود که جنبش ۱۹۶۸ را نه باید همچون برخی از هوادارن متعصبش به عرش اعلا برکشید و نه از آن همچون نیروهای راست و محافظه‌کار چهره‌ای خبیث و شیطانی ارائه کرد.

دوستانی که زبانی آلمانی می‌دانند می‌توانند نگاهی بیاندازند به ویدئوی آن مناظره. برای دوستانی هم که به این زبان مسلط نیستند دیدن برخی از صحنه‌های مناظره که شور و حرارت طرف‌های گفتگو را در برگرفته و مخالف‌خوانی‌ آنها علیه یکدیگر به اوج رسیده شاید غیرجالب نباشد.

زنان و سیاست؛ تفاوت‌ها میان "اندلس" و ایران

2008-04-15T12:49:00.010+02:00

اسمش هست کارمه خاسون. ۳۷ سال دارد، هفت ماهه حامله‌ است، سابقه‌ای پاسفیستی دارد و از دیروز به عنوان اولین زن در تاریخ اسپانیا در رأس وزارت دفاع این کشور قرار گرفته. به همراه وزیر دفاع سابق که یک مرد است همان دیروز از ارتش سان دید. در عکس‌ها نشانی از عدم اعتماد به نفس درش دیده نمی‌شود. این که در مقام جدید چه کارنامه‌ای از خودش به جا گذارد باید منتظر ماند و دید.

خاسون دانش‌آموخته و پرفسور در رشته‌ی حقوق است. از سال ۱۹۹۴ عضو حزب سوسیالیست اسپانیاست. سال ۲۰۰۰ به نمایندگی مجلس انتخاب شد و از سال ۲۰۰۴ قائم مقام مجلس بود. ورودش به کابینه سوسیالیست آقای ساپاترو به سال گذشته برمی‌گردد. در آن زمان او وزیر مسکن شد و حالا با پیروزی مجدد حزب سوسیالیست در انتخابات ماه گذشته و ادامه‌ی صدارت آقای ساپاترو، مقام وزارت دفاع در کابینه‌ی جدید به خانم خاسون واگذار شده است. شاید بد نباشد اشاره شود که در دوره‌ی قبلی صدارت آقای ساپاترو، اسپانیا به لحاظ تحقق برابرحقوقی بیشتر میان زن و مرد، گام‌های بزرگی به جلو برداشت و نقش روحانیون مسیحی و تعالیم آنها در سیستم آموزشی این کشور نیز رو به کاهش رفت.

خبر انتصاب خاسون به وزارت دفاع و این واقعیت که اکثریت در کابینه‌ی جدید اسپانیا را زنان تشکیل می‌دهنداگر به گوش روحانیون ما برسد حتماً صدبار استغفرالله می‌فرستند. آخر، در مباحث مجلس خبرگان که دقیق بشوید می‌بینید یکی از دلایلی که در قانون اساسی ریاست جمهوری را تنها شایسته «رجل سیاسی» دانسته‌اند این بوده که زن سیاستمدار زمانی که حامله بشود از عهده انجام کارهایش برنمی‌آید و مملکت را آب می‌برد!!!

دیروز، یعنی در همان روزی که خاسون به عنوان جوانترین عضو کابینه و در اوج حاملگی به مقام وزارت دفاع اسپانیا رسید و با شکمی‌ برآمده، اما با ابهت، از دسته‌جات ارتش اسپانیا سان دید، خانم شیرین عبادی از تهدید به مرگ‌شدن خود در ایران خبر داد و در تهران نیز اعلام شد که زينب پيغمبرزاده، دانشجوی رشته جامعه شناسی و از فعالان حقوق زنان و کمپین یک میلیون امضا به دو سال حبس تعليقی محکوم شده است. روحانیون حاکم بر ایران دلشان خوش است که روزی روزگاری لشکر اسلام تمدن و فرهنگ را به اندلس برده و قس علیهذا. ولی خوب، کاش حالا به وضع زنان در اندلس نظری می‌انداختند و با فراتر رفتن از افکار فقهی کج و کوله‌ای که با روح و نیاز زمان تناسبی ندارد از عناد و سرسختی در برابر مطالبات جنبش زنان ایران کمی دست می‌کشیدند و راه را باز می‌کردند تا بخشی از حقوق زنان اندلس در ایران نیز جاری و ساری شود.

شورش برای غذا، رقابت بر سر آهن قراضه و کاغذ باطله

2008-04-11T16:01:00.010+02:00

اگر هائیتی و مصر هم جزیی از چین بودند!!

نه، این عکس‌ها، همانطور که در نگاه اول هم معلوم است، مربوط به جنگ و زد و خورد برای آزادی بیان و مطبوعات یا ناشی از اختلاف بر سر نتیجه‌ی انتخابات نیستند، بلکه این معده‌های خالی است که مردم را به خیابان‌ها کشانده. این روزها تا بخواهی خبر المپیک و تبت و مسُله حمل مشعل و این چیزها در صدر رسانه‌های غربی است، که البته به جای خودش باید بهش پرداخته شود. منتهی صدها میلیون نفر در سراسر جهان به خاطر گران‌شدن مواد غذایی با مشکل اساسی مواجه‌اند و گرسنگی به قول رئیس برنامه غذایی سازمان ملل با چهره‌ای جدید علیه بشریت به میدان آمده، ولی یک دهم موضوع تبت هم در رسانه‌ها به این مسئله پرداخته نمی‌شود. این را می‌گویند برخورد گزینشی. به عبارت دیگر، مسئله تبت که واقعاً مسئله هم هست، در عین حال حربه‌ای شده در دست غرب که سر به سر چین ( قدرت در حال برآمدن)‌ بگذارد. و خوب در چنین شرایطی معلوم است که رنج و مصیبت مردم مصر و هائیتی و اندونزی و ...، به خصوص که دولت‌های غربگرا هم در آنها سر کار باشند، چندان اهمیتی در رسانه‌های بزرگ نمی‌یابند.

عکس از هائیتی و مربوط به روز قبل است. ولی مسئله تنها به هائیتی محدود نیست، گرانی‌ و کمبود مواد غذایی و از جمله برنج در دنیا باعث شده که این روزها در بسیاری از کشورهایی که برنج از مواد غذایی اصلی آنهاست ( از مصر و اندونزی و فیلییپین گرفته تا کامرون و بورکینافاسو و شمار دیگری از کشورهای آسیا و آفریقا) به خصوص اقشار فرودست جامعه در تامین حداقل مواد غذایی‌اشان عاجز باشند.

برنج تا همین چند ماه پیش در بازارهای جهانی تنی حداکثر ۳۰۰ دلار دلار معامله می‌شد، ولی حالا به تنی ۵۰۰ دلار رسیده. سودآور بودن کشت ذرت و تورتیلا و نیشکر برای تولید سوخت گیاهی (بیواتانول) که روز به روز مصرفش در غرب رو به افزایش هست، افزایش سطح رفاه در چین و هند و بالارفتن تقاضا برای مواد غذایی، خشکسالی و استفاده نادرست از زمین‌های زراعی و نیز سلطه‌ی دلال‌ها بر بازار مواد غذایی گرانی کم سابقه را در مورد برنج و بخش دیگری از مواد غذایی به وجود آورده اند و میلیون‌ها نفر را با مشکل تغذیه حداقلی مواجه کرده‌اند. دومین و سومین صادرکنندگان عمده‌ی برنج در دنیا یعنی ویتنام و هند صادرات برنج را به سبب کمبود محصول و نیاز داخلی کاهش داده‌اند و یا به کل متوقف کرد‌ه‌اند. ولی خوب،‌در این میان اعمال تحریم علیه ایران، حداقل در زمینه‌ی آسیب ندیدن مردم ما از بحران برنج نتیجه‌ی مثبتی به بار آورده است!

ایران، در سال گذشته، از بیم گسترش تحریم‌های بین‌المللی، به اندازه سه سال برنج خریده و ذخیره کرده است. شاید به همین دلیل است که نرخ تضمینی خرید برنج از کشاورزان، نسبت به دو سال گذشته تنها ۸ درصد و نرخ خرده فروشی در بازار، ظرف ۴ ماه اخیر، تنها ۱۰ درصد بالا رفته.

مردم ما سالانه چیزی در حدود ۲ میلیون تا ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تن برنج مصرف می‌کنند، یعنی یک دویستم تولید برنج در جهان. از این مقدار حدود یک‌ میلیون و ۴۰۰ هزار تن از آن را تولید داخلی تامین می‌کنه . به عبارت دیگه ایران مجبوره سالانه بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تن برنج وارد کند. اما در سال گذشته ۲ میلیون تن برنج خارجی وارد کشور شده و فعلاً تا اطلاع ثانوی شاید بحران بازار برنج اثرات چندانی بر ایران نگذارد، هر چند که تحریم‌ها در سایر عرصه‌ها تاثیرات منفی خودشان را دارند و بسیاری از مردم در تامین اولیه‌ زندگی خود بیش از پیش با مشکل مواجه شده‌اند.

القصه بالاگرفتن بحران کم‌سابقه‌ در نظام مالی و بانکی جهان که هنوز هم اوج خود را طی نکرده و اثرات مخرب و پردامنه‌ای بر اقتصاد جهان گذاشته و می‌گذارد و نیز بحران مواد غذایی بار دیگر نشانگر این هستند که اقتصاد بازار را بر خلاف‌ افکار نئولیبرالی‌ نمی‌توان به حال خود رها کرد و دائماً خواهان کمترشدن نقش دخالتگرانه و تنظیم‌کننده‌ی دولت‌ها شد. در همین هفته‌های اخیر برای مقابله با بحران ورشکستگی بانک‌ها، نئولیبرال ها اولین کسانی بوده‌اند که خواهان دخالت دولت و کمک‌های مالی آن به بانک‌های بحران‌زده شده‌اند. یعنی از نظر آنها مداخله‌ی دولت خوب است ولی فقط آنجا که باید مثل نجات غریق برای نجات سرمایه‌های ورشکسته وارد عمل شود و لاغیر! بحران‌های کنونی به رغم ضرر و زیانشان این سویه مثبت‌ را هم داشته‌اند که ماهیت و پیامد این گونه‌ تئوری ها را بیشتر برملا می‌کنند.

کشتگان مواد خام، کشتگان آهن قراضه

واقعیت این است که قیمت مواد خام از غذایی و غیرغذایی در این یکی دو سه سال اخیر حسابی رو به افزایش بوده. به سبب بالا رفتن مصرف فولاد و سایر ترکیب‌های فلزی در دنیا (‌ از جمله به خاطر رشد اقتصادی چین و هند و ...) آهن قراضه که تا دو سال پیش چندان کالای با ارزشی نبود، این روزها کلی ارج و قرب پیدا کرده و قیمتش در بازارهای بین‌المللی چندین و چند برابر شده. همین امر باعث شده که دزدی آهن قراضه حتی در کشورهای غربی هم جز صدرنشینان فهرست انواع دزدی ها باشد. اخیراً در نزدیکی پراگ یک سالن مخروبه‌ی قدیمی بر سر ۴، ۵ تا دزد خراب شد و آنها را کشت. جریان از این قرار بود که این دزدها شب رفته بودند آهن‌های به کار رفته در ساختمان رو بیرون بکشند، ولی از حرص زیاد، فولاد یکی از ستون‌های اصلی سالن را هم بریده بودند و قصد بیرون آوردنش را داشتند که ساختمان به نوسان می‌افتد و فرومی‌ریزد و باقی قضایا.

دعوا بر سر کاغذ باطله‌ی خانه‌ی ما

هفته‌ی گذشته جلوی در خونه‌امون یک دفعه دو یا سه تا سطل بزرگ گذاشته بودند مال چند شرکت مختلف با کاغذی حاوی این خواهش که «لطفاً کاغذهای باطله‌ی خودتان را در این سطل بریزید، ما با کمال میل آنها را حمل می‌کنیم». بعدکه یک خرده ماجرا را دنبال کردم ، متوجه شدم که جمع کردن کاغذ که یکی دو دهه ی گذشته کار سختی بود برای شهرداری‌ها و عمدتاً هم‌ برای حفاظت از محیط زیست انجام می‌شد، حالا به چنان تجارت پر رونقی بدل شده که شرکت‌های خصوصی هم واردش شده اند و به سختی با هم رقابت می کنند. ماجرا از این قرار است که از کاغذ باطله خیلی راحت‌تر از چوب می‌توان کاغذ تهیه کرد. قیمت چوب هم مثل قیمت برنج رفته بالا، ضمن این که برای تهیه‌ی کاغذ از چوب دو برابر کاغذ باطله باید انرژی مصرف کرد. به همین خاطر، کاغذ باطله رفته تو بورس، آن هم در کشوری مثل آلمان که چهارمین مصرف‌کننده‌ی کاغذ در دنیاست و مصرف سرانه‌ از ۲۰۰ کیلو در سال هم فراتر می‌رود. خلاصه دعوای بین شهرداری‌ و شرکت‌های خصوصی در مورد این چه کسی حق جمع‌کردن کاغذهای باطله را دارد و نیز شکایت مردم از تجمع چندین و چند سطل در برابر خانه‌اشان کار را به دادگاه کشانده و دادگاه هم در اولین حکمش گفته که فعلاً‌ همه جمع‌آوزی کاغذ را متوقف کنند تا ما بعد تصمیم بگیریم که کی ذیصلاح است.

مخالفت با اعدام از زبان یک مجری احکام اعدام

2008-01-13T19:11:00.000+01:00

کمتر پیش می‌آید که یک مجری احکام اعدام در باره‌ی جنبه‌های مختلف شغل خود سخنی بگوید. اما جری گیونس که اجرای ۶۲ حکم اعدام را در کارنامه‌ی خود دارد، اخیراً در یک برنامه‌ی تلویزیونی لب به سخن گشود. مصاحبه‌ی او باعث شده که جبهه‌ی مخالفان مجازات اعدام در آمریکا بیش از پیش تقویت شود. ادامه

گفته‌ها

2008-01-10T10:39:00.000+01:00

زندگی شخصی آیت‌الله خمینی یا نیکلا سارکوزی؟

« من فکر نمی‌کنم که زندگی شخصی آدم‌ها چیزی زیادی در باره‌ی کیفیت سیاسی آنها بیان بکنه. آدمی که یک زندگی شخصی نمونه‌واری داشت, آیت‌الله خمینی بود که تو نمی‌دونستی در زندگی شخصی‌اش چه می‌گذره. ولی سارکوزی با نمایش گذاشتن زندگی‌ شخصی‌اش تنها کاری که در ۸ ماه گذشته کرده این بوده که روزنامه‌ها ونشریات زرد را از زحمت جستجوی موضوعات جنجالی و داغ برای تیتر اصلی‌اشون راحت کرده.»

فرانسوا سرگن، سردبیر روزنامه‌ی لیبراسیون فرانسه در مصاحبه با رادیو سراسری آلمان

در باره‌ی خوب و بد خصوصی‌سازی از زبان یک سوسیال دمکرات

« جنون و شیفتگی به لاغری تنها مشکل دخترهای جوان نیست، بلکه ایدلوئوگ‌های سیاسی (لیبرال) هم به آن دچار هستند. آنها هم مجنون و شیفته دولت لاغرند. ولی تجربه ما در خصوصی‌سازی‌ها نشون داد که چه میزان ذوق‌زدگی و توهم نسبت به این امر وجود دارد و چقدر سرخوردگی در پی آن به وجود می‌آید. بسیاری از خصوصی‌سازی‌ها به جای ایجاد رقابت و کاهش قیمت‌ها به افزایش قیمت‌ها و تخریب فرصت و مناسبات کاری منجر شده‌اند. ما به این نتیجه رسیده‌ایم که در بسیاری از موارد، مدرنیزه کردن بخش عمومی نتیجه‌ای بهتر از خصوصی‌سازی آنها به بار می‌آورد. این تصور که خصوصی سازی‌ها به کاهش مقررات و دخالت دولت می‌انجامد هم، در تجربه لزوماً تایید نشده است. ما بعد از خصوصی‌سازی بخش ارتباطات در‌ آلمان مجبور شده‌ا یم قوانین این رشته را سه برابر کنیم، تا بتوانیم کماکان حقوق اساسی مصرف‌کننده را حراست کنیم.»

خانم بریگیته سیپرس، عضو رهبری سوسیال دمکرات‌ها و وزیر دادگستری دولت فدرال آلمان

بوتو و حرف‌هایش در باره‌ی بن لادن و آی اس آی

[بی‌نظیر بوتو: « اسامه بن‌لادن مدت‌هاست که مرده است. کسی به نام احمد عمر سعید شیخ او را کشته است.» این شیخ همان کسی است که به تقاضای رئیس سازمان جاسوسی پاکستان ( آی اس آی) سال ۲۰۰۱ صد هزار دلار به حساب محمد آتا ( از عاملان اصلی ترور ۱۱ سپتامبر) واریز کرده است. در روز کشته‌شدنش بوتو می‌خواست با دو نمانیده کنگره آمریکا، آرلن اسپکتر و پاتریک کندی دیدار کند و پرونده‌ای حاوی ۱۶۰ صفحه در باره‌ی « توطئه‌های آی اس آی» علیه خودش را در اختبار آنها بگذارد. اما مرگ این دیدار را نامیسر کرد.]

تایم، ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷

پرویز مشرف، در کتاب خاطراتش که سال ۲۰۰۶ انتشار یافته است: « احمد عمر سعید شیخ جاسوس سازمان ام ۱۶ انگلیسی‌ها بود.»

رفسنجانی هم مخالف بود!

«بوتو در دوران نخست‌وزيري‌اش دو بار به ايران سفر کرد که يک نوبت آن، ديدار رسمي به دعوت آقاي‌ هاشمي رفسنجاني، رئيس‌جمهور وقت بود. به ياد دارم بي‌نظير بوتو هنگام پياده شدن از هواپيما در فرودگاه مهرآباد تهران، چادري مشکي بر دوش خود انداخته بود و روسري سفت و محکم سفيد رنگي هم به سر داشت و آقاي ‌هاشمي به شوخي به او گفت، چقدر خودتان را پيچانده‌ايد...!»

محمدكاظم روحاني‌نژاد، خبرنگار صداوسيما

نور احمدی‌نژاد در ته لیوان!

سرکشيدن ته مانده ليوان آب احمدي نژاد از سوي يکي از نمايندگان مجلس به عنوان تبرک با نکوهش مواجه شده است. روز دوشنبه محمود احمدي نژاد براي تقديم لايحه بودجه به مجلس آمد. در پايان جلسه علني مجلس يکي از نمايندگان به سرعت خود را به جايگاه سخنراني احمدي نژاد رساند و ته مانده ليوان آب او را سرکشيد و گفت اين آب متبرک است. او سپس در ميان بهت و حيرت همگان آب را برلباس خود پاشيد و گفت اينجوري آب متبرک را به لباسم پاشيده ام. برخي نمايندگان مجلس اقدام اين فرد را مورد نکوهش قرار دادند. البته گفته مي شود برخي نمايندگان ديگر هم به کت و شلوار احمدي نژاد دست مي کشيدند و آن را به سر و صورت خود مي ماليدند و مي گفتند حاج محمود احمدي نژاد از حج برگشته و متبرک است.

روزنامه اعتماد

مرغ را کجا ببریم؟

در دوران احمدی‌نژاد « در داخل هم این قدر بنیه ما ضعیف شده كه قرار است مسأله تخم‌مرغ را در شورایعالی امنیت ملی بررسی ‌كنند؛ حالا نمی‌دانیم اگر خود مرغ مسأله شود، كجا باید درباره‌اش بحث شود.»

مصطفی تاج‌زاده

دهم دسامبر امسال

2007-12-11T00:57:00.000+01:00

روز ۱۰ دسامبر، روز جهانى حقوق بشر است.

۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ روز بسيار خوبى براى حقوق بشر بود!

كاظم دارابى از عاملان ترور رستوران میکونوس، در روز ۱۰دسامبر ۲۰۰۷ مشمول حقوق بشر شد و به ايران بازگردانده شد.

معمر قذافى در اين روز از آلودگى به تروريسم غسل تمعيد داده شد و با سلام و صلوات به يكى از مهدهاى حقوق بشر و آزادى، يعنى فرانسه پا گذاشت. او دو روز پيش كمى دوباره فيلش ياد هندوستان كرده بود و در پايتخت پرتغال گفته بود كه تروريسم همه‌اش هم بد نيست، به خصوص آنجا كه سلاح ضعيفان باشد. آقاى قذافى تا ۵ سال پيش خودش هم جز همين "ضعیف‌ها" بود!

روز ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ ساركوزى دچار ضعف خاطره شد و گذشته‌ى قذافى را از ياد برد. او در اين روز به اوراق خريد ۲۱ هواپيماى ايرباس و مقدارى نيروگاه هسته‌اى و تسليحات ناقابل توسط قذافى از شركت‌هاى فرانسوى بيشتر توجه نشان داد. ساركوزى گفت كه نمى‌ارزد كه آدم خاطرش را به خاطر اقدامات و سابقه‌ى قابل اغماض قذافى مكدر كند. به خصوص كه ايشان اگر ترور كرده، به رغم "فقير بودن" با دست و دل بازى تمام به بازماندگان قربانيان خسارت داده است. شركت توتال ما هم كه در صحارى ليبى مشغول نفت درو كردن شده و الى‌آخر. ساركوزى اين شعر را بر لب داشت كه از دى كه گذشت هيچ از او ياد مكن!

روز ۱۰ دسامبر سازمان ديده‌بان حقوق بشر اعلام كرد كه دو ميليون و دويست و پنجاه هزار نفر در آمريكا زندانى‌اند، بعنى به ازاى هر ۱۰۰ هزار نفر جمعيت، آمريكا ۷۵۰ زندانى دارد. بعدش ليبى است با ۲۱۷ نفر و سكوى سوم هم كه ماشاالله ماشاالله جاى ماست با ۲۱۲ زندانى در برابر ۱۰۰ هزار نفر جمعيت.

روز ۱۰ دسامبر كماكان اثرى از ويدئوهاى شكنجه در گوانتانامو يافت نشد.

روز ۱۰ دسامبر، حميد نيكونسبتى كه آزادی وی از جمله خواسته های محوری تجمع بزرگ دانشجویی در دانشگاه تهران بود آزاد شد.

روز ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ مردم شیلی به یاد آوردند که پینوشه دقیقاً یک سال است که از میانشان رفته و پرونده‌اش کماکان باز مانده است.

روز ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ جلوه جواهرى و مريم حسين‌خواه به خاطر حمايت از حقوق زنان همچنان در زندان ماندگار شدند.

روز ۱۰ دسامبر جنتى گفت كه اصل بر برائت نيست.

روز ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ آخر دنيا نيست

روز ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸ ...

با ربط و بی ربط

2007-12-09T18:11:00.000+01:00

یک دلیل دیگر برای مخالفت با انرژی اتمی

تا کنون در مورد خطرات ناشی از زندگی در نزدیکی نیروگاه‌های اتمی، تحقیقات مختلفی در آلمان صورت گرفته است. به دلیل نتایج متناقض این تحقیقات، اخیراً اداره‌ی حفاظت در برابر تشعشعات، طرح یک تحقیق جدید را به یکی از مراکز معتبر آسیب‌شناسی در آلمان سپرد، با این شرط که در این پروژه از کارشناسان موافق و مخالف انرژی اتمی به اندازه کافی مشارکت داشته باشند. این تحقیق در مورد میزان و ضریب ابتلای به سرطان در میان کودکان زیر ۵ سال که در فواصل متفاوتی از نیروگاه‌ها زندگی‌ می‌کنند،‌ انجام شده است. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد که واقعاً هم ضریب ابتلای به سرطان در حوالی نیروگاه‌ها بیشتر است. به عبارت دقیق‌تر، در سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۳ شمار کودکانی که در شعاع ۵ کیلومتری نیروگاه‌های زندگی می‌کرده‌اند و به سرطان مبتلا شده‌اند ۷۷ نفر بوده است,‌ در حالی که در مساحت‌های مشابه دورتر از نیروگاه‌ها، این رقم ۴۸ نفر است. دست‌اندرکاران تحقیق البته نخواسته‌اند که بلافاصله میان رقم بالاتر سرطان و تشعشعات رادیواکتیو رابطه یک به یک برقرار کنند، اما تحقیق، بدون نتیجه‌گیری آشکار هم، به بحثی گسترده در آلمان راه برده است.

۴ سال پیش که دولت سوسیال دمکرات‌ها- سبزها طرح خاموش‌کردن تدریجی نیروگاه‌های اتمی و صرف‌نظر‌کردن از این انرژی را تا سال ۲۰۲۵ به تصویب رساند، مبنا بر این گذاشته شده بود که نیروگاه‌ها به لحاظ آسیب‌نزدن به سلامت مردم از ضریب‌ اطمینان بالایی برخوردارند. با انتشار تحقیق دیروز، نه تنها مدافعان انرژی اتمی که خواهان ادامه کار نیروگاه‌ها بعد از سال ۲۰۲۵ هستند در موضع دفاعی قرار گرفته‌اند، بلکه مخالفان محمل خوبی پیدا کرده اند که بر خواست خود دائر بر تعطیل هر چه سریعتر نیروگاه‌ها تاکیدی بیشتری کنند.

آلمانی‌ها با تجربه‌ی و دانششان در زمینه‌ انرژی هسته‌ای و ایمن‌سازی آن، کماکان از دست خطرات این نوع انرژی در نگرانی‌اند. تکلیف سلامت و ایمنی ما ایرانی‌ها که تازه اولین نیروگاه را داریم احداث می‌کنیم،‌ آن هم با تکنولوژی عقب‌مانده روسیه، چه می‌شود؟ ظاهراً، آزدمون آزمود‌‌ه‌ها، ندیدن تجربه‌‌ی دیگران و رسیدن به بن‌بست با پای خود جزء ویژگی‌های «برجسته‌ی» ما ایرانیان است!

«القاعده از ما قوی‌تر عمل می‌کند»

« دیپلماسی بیشتر، ارتباطات قوی‌تر و کمک‌های خارجی وسیع‌تر و در مجموع قدرت نرم باید در آینده بیش از پیش از سوی ایالات متحده به کار گرفته شوند تا بتواند چالش‌های بین‌المللی را به سود خود رقم زند. یکی از مهمترین درس‌های حمله نظامی به عراق و افغانستان این است که موفقیت نظامی صرف نمی‌تواند به پیروزی منتهی شود. آمریکا باید در آینده بیش از این‌ها بر دیپلماسی و کمک‌های اقتصادی متکی شود. ما به ویژه در زمینه ارتباطات استراتژیک با سایر جوامع و انتقال پیاممان به آنها دارای ضعف‌های اساسی هستیم... این برای ما شرم‌آور است که القاعده بهتر از ما می‌تواند اینترنت را در خدمت انتقال پیام خود به کار گیرد. واشنگتن تا کنون قادر نبوده است با بقیه جهان ارتباط و مراوده برقرار کند و حرف و سخن خود را به درستی به آنها منتقل کند. زمانی که در آمریکا بحث بر سر راهبردهای ارتباطی با سایر جوامع درمی‌گیرد، کمتر می‌توان از مقولاتی مانند، سرعت، انعطاف و ارتباطات میان‌‌فرهنگی سخنی شنید... در مقایسه با بودجه نظامی تقریباً یک بیلیون دلاری ما، اختصاص سالانه ۳۵ میلیارد دلار به برنامه‌های مربوط به سیاست خارجی اصلاً رقمی نیست.»

نه، این حرف‌ها را منتقدان سیاست خارجی آمریکا بر زبان نیاورده‌اند. این‌ها نقطه‌نظرات روبرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا هستند که روز ۲۶ نوامبر در یک سخنرانی در دانشگاه کانزاس استیت عنوان کرده است.

من پزشک نیستم!

خبرنگار خطاب به رائول کاسترو: حال فیدل کاسترو چطور است؟

رائول: من یک سرباز( ارتشی) هستم، پزشک نیستم!

«مدیون زنان تبعیدی هستیم»

« ما زنان آفریقای جنوبی مفتخریم از این که در عرصه‌های مختلف اجتماعی سمت‌های مهمی را کسب کرده‌ایم. من در این رابطه باید از نقش کنگره ملی آفریقا و به ویژه از زنانی از این سازمان که از تبعید خارج، به کشور بازگشته اند سپاسگزاری کنم. آنها بودند که این موضوع را به گفتمان عمومی بدل کردند و به آن دامن زدند. وضعیت امروز ما بیش از همه ثمره‌ی تلاش و کارزار آنهاست. »

ساندار بوت، زن سفیدپوست عضو اتحاد دمکراتیک آفریقای جنوبی ( قوی‌ترین حزب اپوزیسیون) و رئیس فراکسیون این حزب در پارلمان.

هنر زندگی

هنر زندگی، هنر بیان وبه نمودآوردن خویش است، که از حرف‌زدن شروع و به دکولته ختم می‌شود. ( کوکو چنل/ Coco Chanel, نیازی که به معرفی ندارد.)

در ۱۲ سالگی!

در سخنرانی روز دوشنبه در دانشگاه شریف، دانشجویی از علی لاریجانی سئوال کرد شما در ۱۹ سالگی ازدواج کردید نظر شما در مورد سن ازدواج چیست؟ لاریجانی در جواب این سئوال که با خنده حضار مواجه شد پاسخ داد من پیشنهاد می کنم در ۱۲ سالگی ازدواج کنید و هرچه زودتر زن بگیرید.

اشتباه رئیس!

«یکی از اشتباهات من این بود که زبان کردی را ممنوع اعلام کردم.»( کنعان اورن، رهبر کودتای ۱۹۸۰ در ترکیه، که دولتش با تشدید فشار به کردها عملاً رادیکالیسم را در این منطقه دامن زد و باعث شد که مواضع و رویکردهای پ پ ک به سرعت هوادار پیدا کند.)

اشتباه زیردستان رئیس!

« کردها می‌خواستند به زبان خودشان صحبت کنند، آوازهای خودشان را بخوانند و با فرهنگ خودشان زندگی کنند، و این‌ها مطالباتی بودند که ما به آنها بی‌اعتنا ماندیم و نفی‌اشان کردیم. بدبختانه ما با این تفکر بزرگ شدیم که قومی به نام کرد در ترکیه وجود ندارد و آنها نیز زیر مجموعه‌ای از ترک‌ها هستند. ما مطالبات اجتماعی آنها را مزاحم تلقی می‌کردیم و هیچگاه نتوانستیم ماهیت مسئله کردها را درک کنیم.» ( فرمانده نیروی زمینی ترکیه در دوران حکومت کودتایی کنعان اورن)

احساس کردم در وطن دومم هستم

«ایرانی‌ها همیشه آن چیزی که می‌بینید نیستند. بعضی وقتها کاملا برعکس آن چیزی هستند که شما می‌بینید، درست مثل ایتالیایی‌ها.سالها پیش، قبل از دوره آقای خاتمی، من به دعوت اداره فرهنگ و هنر ایران به آنجا سفر کردم. البته این سفر، یک سفر توریستی بود، به همین دلیل هم، من مثل هر اروپایی دیگری، اول به اصفهان رفتم. فردای رسیدنم به اصفهان، به بازار بزرگ آنجا رفتم، ولی دیدم همه مغازه‌ها بسته‌است. بعد دیدم که سیل جمعیت به طرف بازار سرازیر میشود، مردم سیاه‌پوش که با صدای بلند گریه می‌کردند، به سر و صورتشان می‌زدند و خودشان را با زنجیر و دست می‌زدند. بعضی‌ها هم روی زمین افتاده بودند و گریه می‌کردند. حتی زنها هم با صدای بلند گریه می‌کردند و به سینه‌شان می‌کوبیدند. کم‌کم ترس برم داشت. جمعیت مدام زیادتر می‌شد و من در آن لحظه، تنها اروپایی ساکن اصفهان بودم. فکر می‌کردم آن وسط غریبم و هیچکس مثل من نیست. مدام کوچک و کوچکتر می‌شدم تا اینکه دیدم یکی با دست به پهلویم می‌زند. می‌ترسیدم برگردم چون فکر کردم حتما می‌خواهد بگوید تو اینجا چه کار می‌کنی؟ بالاخره بعد از اینکه چندبار به پهلویم زد، با ترس و لرز برگشتم و دیدم مردی است که صورتش غرق اشک است و قیافه‌ا‌ش کاملا غم‌زده. با همان قیافه غم‌زده و خیس از اشک از من پرسید: می‌خواهی یک فرش بخری؟! و من آنجا فهمیدم که درست آمده‌ام و وطن دوم من بعد از ایتالیا ایران است». «روبرتو چولی» کارگردان بنام ایتالیایی-آلمانی

آواز‌خوانی زن مسلمان خوب است، اما نه برای مسلمانان

گروه موسيقي بانوان «ژيوار» در تعدادي از سفارتخانه‌هاي کشورهاي خارجي در تهران براي سفراي خارجي کنسرت موسيقي و آواز کردي اجرا کرده اند.

خانم ژيوار شيخ الاسلامي خواننده اين گروه در گفت‌وگو با «پيامنير» در تهران گفت: بنا به دعوت رسمي تعدادي از سفارتخانه‌هاي کشورهاي خارجي در تهران و به منظور معرفي موسيقي و آواز کردي سلسله کنسرت‌هايي را با همکاري گروه موسيقي بانوان «ژيوار» اجرا کرده‌ايم.

اعضاي گروه موسيقي بانوان ژيوار عبارتند از خانم‌ها گلنوش ملايري (سرپرست گروه و نوازنده سنتور)، ژيوار شيخ الاسلامي (خواننده)، سونيا نظامي (کمانچه)، شيوا قهرمان نژاد (تار)، آهو ايراني (دوتار)، نازنين قاسمي (عود)، نيره اصغري (ضرب) و گوهرناز مصائبي (دهول).

تبصره: گروه همخوانی هم نمی‌کند که به لحاظ شرعی بی‌اشکال باشد، بلکه یک خواننده دارد. یعنی صدای زن مسلمان برای مرد غیرمسلمان شرعی است، اما برای مرد مسلمان نه. تبعیض تا کجاها که پیشروی نکرده است!

ایدز در قم

جديد ترين آمار ايدز در قم، پايتخت مذهبی جمهوری اسلامی ايران، از افزايش نزديک به ۱۰۰ درصدی مبتلايان به اين بيماری طی ۲ سال گذشته خبر می دهد.

ریيس مرکز بهداشت و درمان قم قم نيز همزمان هشدار داد که الگوی انتقال ويروس اچ.آی.وی در کشور در حال تغيير از «انتقال تزريقی» به «انتقال جنسی» است.

آمار مبتلايان به ايدز در قم در آذر سال ۸۱ از سوی مقام های رسمی ۲۲ نفر اعلام شد،پس از آن در مهرماه سال ۸۲ اعلام شد که تعداد مبتلايان به ايدز در اين شهر مذهبی به ۷۰ نفر رسيده است.در بهمن سال ۸۴ خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی به نقل از مسئولان پزشکی تعداد مبتلايان به ايدز در اين شهر را ۱۷۷ نفر اعلام کرده بودند که در آذر ماه سال ۸۶ به ۳۲۴ نفر رسيده است.

آیا به زودی نوبت کیف زنان است؟

رئيس پليس تهران بزرگ در پاسخ به پرسشي مبني بر اينكه طرح امنيت اجتماعي تا چه زماني ادامه دارد گفت: اجراي اين طرح تا زماني كه دغدغه‌هاي مردم رفع نشود ادامه خواهد داشت.

رادان در پاسخ به پرسش ديگري مبني بر اينكه رئيس عقيدتي سياسي نيروي انتظامي اعلام كرده‌ است كه در اجراي طرح امنيت اجتماعي ملاك ما شرع است نه عرف و بنابراين پوشيدن چكمه‌هاي بلند چه مشكلي خواهد داشت گفت: قرار گرفتن شلوار در داخل پوتين‌هاي بلند ايجاد تبرج (خودنمايي به نامحرم) مي‌كند و بنابراين از لحاظ شرعي نيز مشكل دارد.

تا حالا به کفش کاری نداشتند، حالا به کفش‌ها هم گیر می‌دهند. احتمالاً از فردا راجع به کیف خانم‌ها، رنگ و وزن و ابعاد و مخلفاتش هم دستورالعمل صادر می‌کنند.

تحریم تا درون مترو

فاز دوم مترو، که قرار است شمال و جنوب و شرق و غرب تهران را به هم وصل کند، باید در چارچوب یک برنامه پنج ساله تحقق یابد. مهندس هاشمی، مدیر عامل مترو، در این مورد به روزنامه ایران گفت: دولت و شهرداری توان تامین این هزینه را ندارند. راه حل این مشکل، استفاده از اعتبارات خارجی است. اما تحقق این امر نیز با مشکل روبرو است. مدیرعامل مترو در این زمینه اظهار داشت: "ما، طرح دریافت وام‌ درازمدت را مطرح کردیم و مجلس نیز آن را تصویب کرد. اما کشورهای خارجی از پرداخت وام خودداری کردند".

علت پرهیز خارجیان از پرداخت وام، این است که بیمه‌های دولتی از بیمه کردن این وام‌ها خودداری می‌ورزند. این مشکل را در واقع تنش اتمی ایران با جهان غرب به بار آورده است. به عنوان نمونه، در سال جاری، بیمه هرمس آلمان تنها برای حدود ۳۵۰ میلیون یورو کالای صادراتی شرکت‌های آلمانی تضمین سپرد.

مهندسی در انتقال کلیسا، مهندسی در سنگ‌پرانی به شیطان

2007-10-23T22:50:00.000+02:00

تو شهرک هویرزدورف، در جنوب شهر لایپزیگ آلمان، به دلیل گسترش یک معدن ذغال سنگ لازم اومده که یک کلیسای مربوط به سال ۱۲۹۷ میلادی را جا به جا کنند. استدلال اینه که اولاً کلیسا جزء میراث فرهنگی ثبت شده و نمی‌شه تخریبش کرد و ثانیاً اگر بشه هم، ساختن یک کلیسای مشابه بیش از حمل کلیسای قدیمی هزینه برمی داره.

خلاصه برنامه ریخته شده که کل ساختمان کلیسا به بلندی ۲۲ متر و طول ۱۴ متر و وزنی معادل ۶۶۰ تن یک متر و نیم از زمین بلند بشه تا روی یک باربر ۳۲ متری قرار بگیره و به نقطه‌ای در ۱۲ کیلومتری محل اولیه‌ انتقال پیدا کنه. قطع ۲۰۰ درخت برای تعریض محل عبور بارکش، کشیدن روکش‌های مخصوص بر روی خیابان‌هایی که برای این حمل و نقل ساخته‌ شده‌اند که چنین وزنی را تحمل کنند ، به علاوه ساختن دو پل مخصوص و همچنین هماهنگ کردن با راه آهن که هنگام عبور لاک‌پشتی بارکش حامل کلیسا با قطارهایی که از آنجا عبور می‌کنند تصادف نکنه از جمله اقداماتی است که انجام شده. سفر کلیسا برای طی فاصله ۱۲ کیلومتر ۶ روز به طول می‌کشه. هزینه این انتقال ۳ میلیون یوروی ناقابل شده، و ۲۰۰ نفر از ۴۰ شرکت در کار آن شراکت دارند.

خلاصه این فیلم رو که به زبان آلمانی از ماجرای تدارک حمل کلیسا تهیه شده نگاه کنید تا کمی صورت عینی ماجرا براتون روشن‌تر بشه.

این ۱۲ عکس شاید تصویر جامع‌تری از انتقال کلیسا به دست بدهند.

این که مردم هویرزدورف، یعنی شهرک محل استقرار کلیسا نتونستند به طور حقوقی از پس یک شرکت آمریکایی که امتیاز استخراج ذغال سنگ محل رو داره بربیاند و نهایتاً مجبور شدند که شهرکشون را ترک کنند و در نواحی اطراف ساکن بشند هم فصلی از این نقل و انتقال است.

یکی از ویژگی‌های ایالت ساکسن آلمان ( با مرکزیت درسدن) وجود یک سنت قوی مهندسی در امر تحقیق در زمینه فجایع طبیعی و انسانی‌، ترافیک و حمل و نقل در ابعادکلان و نیز ایمنی آمد و شد مراسم‌های بزرگ است.

سال ۲۰۰۵ که پاپ قرار بود به کلن بیاد و یک میلیون نفر با او دیدار کنند کار ایجاد محل‌های رفت و آمد و تعبیه ایمنی‌های لازم به عهده یکی از شرکت‌های این ایالت و شرکت‌های مشابه در آخن گذاشته شد. سال ۲۰۰۶ که در جریان سنگ‌پرانی حجاج به سوی نمادهای شیطان در دره منا‌ (مکه) دوباره اوضاع مغلوبه شد و بیش از ۴۰۰ حاجی زیر دست و پا کشته شدند، دولت عربستان به همین شرکت‌ها رجوع کرد و به اونها ماموریت داد که طرحی ارائه کنند که پاسخگوی ازدحام حجاج باشه و مانع بروز فشار و به هم ریختگی نظم جمعیت بشه. دره منا طول و عرضش سه کیلومتره ، یعنی مساحتش اندازه یک فرودگاه معمولیه و خوب چنین محلی باید در یک زمان سه میلیون‌ نفر رو در خودش جا بده.

باری، شرکت‌های آلمانی مأموریت را قبول کردند،‌ منتهی یک مشکل عمده وجود داشته: چون مهندس‌ها مسلمان نبودند اجازه ورود به محل و این که از نزدیک به جوانب مختلف مسئله آشنا بشند را نداشتند! دولت عربستان براشون از محل و چگونگی سنگ پرانی حجاج ویدئو تهیه کرد و اونها بر اساس همین فیلم‌ها طرحی رو تهیه کردند که در نوع خودش در تاریخ مهندسی بی‌نظیره. خیابان‌هایی که برای مردمی قسماً فاقد سواد و از ۱۰۰ فرهنگ مختلف باید علامت‌گذاری بشه، جدول زمانی برای حرکت ۳ میلیون حاجی به طرف منا،‌ به طوری که نظم به هم نریزه و ساختن پل‌هایی که باید در فاصله زمانی کوتاه آماده بشند و این امکان رو فراهم بکنند که حجاج از چندین جهت بتونند به نمادهای شیطان سنگ پرانی کنند،‌ و این که در موقع به صدادرآمدن آژیر خطر چه جوری می‌تونند نیروهای امداد خودشون را به محل حادثه برسونند و ... همه و همه نکات ظریف و ریزی بوده‌اند که مهندسان یادشده با فانتزی و محاسبه براش راه‌حل‌هایی پیدا کردند.

تو این میون طرح در عمل با مخالفت برخی از حجاج یک کشور معین روبرو شده. می‌تونید حدس بزنید که کدوم کشور هست:‌ درسته، مملکت گل وبلبل خودمونه: حاجی‌های ایرانی به سختی می‌رن و از طبقات بالا به سوی نمادهای شیطان سنگ پرانی می‌کنند و می‌خوان که حتماً‌ زمین زیر پاشون باشه. و همین راه کج کردنشون و تقلاشون برای این که روی پل‌ها نرند کلی خودش باعث ازدحام می‌شه.

یک مشکل دیگه هم تأثیر احادیث و روایاتی است که می‌گن اگر آدم در همین مراسم حج تلف بشه و بیفته و بمیره یک راست می‌ره به بهشت. این که شماری از حاجی‌ها از به هم ریختن نظم و لبیک با زندگی بدشون نمی‌یاد هم، خوب مشکلی هست که در کنار مشکل رویکرد حجاج ایرانی مهندسان آلمانی گفتند براشون هر چی که فکر کردیم نتونستیم چاره ای پیدا کنیم!

راستش من تو مهندسی و معماری سر رشته ندارم، ولی اگر وقتی شد دست و پا شکسته جزییات بیشتری از طرح بی سابقه مهندسان آلمانی برای انجام ایمن مراسم منا و سنگ‌پرانی به حضرت شیطان را خواهم نوشت.

در مورد شباهت‌های چالش‌ اتمی ایران با بحران اتمی‌شدن چین در زمان مائو تسه تونگ و این که دولت ریچارد نیکسون در آمریکا چه جوری از آن بحران عبور کرد و آیا آن رویکرد را می‌توان در قبال چالش اتمی ایران هم به کار گرفت، مطلبی ترجمه کرده‌ام در اینج ا

بوش و جنگ جهانی سوم

2007-10-18T12:39:00.000+02:00

این چند خط هم کماکان با پست قبلی بی‌ارتباط نیستند:

اظهارات دیشب بوش در باره‌ی خطر بروز جنگ جهانی سوم در صورت دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای که به یک‌ باره و بدون هیچ مناسبت قبلی بر زبان او جاری شد را هم، شاید بشه در متن و بطن اتفاقات چند روز گذشته درک و فهم کرد. یعنی این که باید دوباره ورق رو برگروند و فشار رو همچنان بر سر جمهوری اسلامی بالا نگه داشت.

متوسل‌شدن به سلاح ترس‌افکنی و ترسیم سناریوی‌های پر از بیم و هراس از قدیم و ندیم یکی از ابزارهای پیشبرد سیاست، یارگیری‌های جدید، هشدار به طرف‌های ثالث و صدور دستورالعمل غیرمستقیم برای آنها ، فریب افکار عمومی و توجیه جنگ و ... بوده. می‌توان حدس زد که خنثی‌کردن برد و معنای بیانیه اجلاس سران خزر و حرف‌های پوتین در تهران در تایید حق ایران به داشتن امکانات مربوط به بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای از جمله عواملی بوده‌اند که بوش را به صرافت انداختند که سراسیمه بیاد پشت میکروفون و با ترسیم سناریوی جنگ جهانی سوم عملاً بگه که از آن بیانیه و آن حرف‌ها در تهران راضی نیست. البته بیش از اون بیانیه و حرف‌های پوتین آنچه که باعث می‌شه بوش به خودش اجازه بده به راحتی دم از جنگ جهانی سوم بزنه و ابایی هم نداشته باشه که کسی این حرف‌هاش رو باور نخواهد کرد، همانا اقدامات و اظهارات تنش‌آفرینی هست که سال‌ها و از جمله ظرف دو سال اخیر بر زبان کسانی مثل احمدی‌نژاد و شرکاء جاری شده است.

شیرین‌کامی و شرنگ

2007-10-18T00:04:00.000+02:00

هفته‌ای که رو به انتهاست ظاهراً هفته موفقیت نسبی برای جمهوری اسلامی است. پس از هفته‌ها شکست و حال گیری، شاید هم حقش بود که یک کمی نفس بخوره و دوباره حالی بگیره برای مناقشات بعدی.

جمع شدن رهبران حوزه دریای خزر در تهران هر دستاوردی که نداشت دستکم خدشه‌ای بود تو این درک و برداشت قسماً واقعی که جمهوری اسلامی بر اثر چالش هسته‌ای و قطعنامه‌های شورای ا منیت در انزوای بین‌المللی و منطقه‌ای به سر می‌بره و غیره. این که رهبر کشور همسایه بزرگ شمالی ما بعد از ۳۳ سال، ولو تحت عنوان شرکت در یک اجتماع چند جانبه به تهران می‌ره خوب، برای حکومت محمل خوبیه که تا حدودی با ذهنیت یادشده مقابله کنه.

علاوه بر اون، بیانیه ۵ کشور اگر باز هم گشایشی در تعیین رژیم حقوقی دریای خزر به سود ایران به وجود نیاورد، دستکم بند پانزدهش که بر اساس اون همه طرف‌ها قول می‌دهند که هیچ امکانی برای حمله خارجی به ۴ کشور دیگر در اختیار یک کشور بیرون از منطقه قرار ندهند اطمینان خاطری هست برای جمهوری اسلامی که امکان همدستی کشوری مثل آذربایجان با آمریکا در حمله‌ احتمالی‌اش به ایران تقریباً‌ منتفیه. این که طرح هسته‌ای پوتین در مورد چالش هسته‌ای که با خامنه‌ای مطرحش کرده چی هست و چه گشایشی در این پرونده به وجود بیاره هم نکته‌ای هست که باید موند و دید.

یک روز قبل از اجلاس خزر در تهران، جمهوری اسلامی این شانس رو داشت که اتحادیه اروپا تو جلسه وزرای خارجه‌اش تو لوکزامبورگ با طرح فرانسه برای تشدید تحریم‌ها خارج از سازمان ملل موافقت نکنه و کماکان برای هر اقدام بعدی علیه ایران منتظر نتایج مذاکرات آژانس و سولانا با جمهوری اسلامی بمونه.

امروز هم که قرار بود معاونان وزارت خارجه کشورهای ۵+۱ تو برلین برای بررسی برخورد بعدی با ایران گرد هم بیایند به خاطر دلخوری چین از تحویل‌گرفته‌شدن داالایی لاما توسط دولت آمریکا جلسه‌اشون به تعویق افتاد.

ولی شاید خبر خیلی خوشحال‌کننده برای جمهوری اسلامی معلق شدن قرارداد بزرگ هسته‌ای میون هند و آمریکاست. این قرارداد بی‌سابقه که آمریکا بر اساس اون قصد داشت بی اعتنا به مقررات ان پی تی به کشوری که این معاهده رو امضا نکرده (هند) تکنولوژی پیشرفت هسته‌ای ارائه کنه سرانجام زیر فشار احزاب چپ و شماری از کارشناسان هسته‌ای هند به حال تعلیق دراومد. موهان سینگ،‌نخست وزیر هند, روز دوشنبه در تماس تلفنی شخصی با بوش بهش گفته که « برخی مشکلات داخلی هند» اجازه اجرای قرارداد یادشده رو نمی ده و خلاصه معذورم.

آمریکا با این قرارداد بی‌سابقه، هم قصد داشت که هند رو در رقابت با چین و روسیه به متحد نزدیک‌تری برای خودش بدل کنه و هم دولت دهلی رو راضی کنه که در مسائل مربوط به خط لوله صلح برای انتقال گاز ایران به هند روی خوش نشون نده و هم در رای گیری‌ها در مجامعی مثل شورای حکام و ... به سود مواضع واشنگتن و علیه جمهوری اسلامی رای بده. عملاً هم ظرف این یکی دو سال اخیر دولت هند سیاستی در همین راستا داشت.

منتهی قرارداد از همون اول با مخالفت احزاب چپ و شماری از کارشناسان هسته‌ای هند روبرو بود. این‌ها استدلال‌های متقاوتی داشتند. چپ‌ها می‌گن که آمریکا می‌خواد سیاست خارجی مستقل ما رو با این قراداد بخره و ما رو تو بازی‌های منطقه‌ای علیه این یا اون رقیب بزرگ و علیه یا این یا آن قدرت متوسط منطقه به کار بگیره. کارشناسان هسته‌ای هم می‌گفتند که توسعه برنامه مستقل هسته‌ای هند با این قراداد به تابعی از مناسبات ما با آمریکا تبدیل می‌شه و وابستگی ما به سوخت و تکنولوژی آمریکایی رو به دنبال می‌یاره.

علیرغم این که احزاب چپ تو دولت هند شریک نیستند، ولی عملاً‌ با رای منفعل اونها تو مجلسه که این دولت سرکاره. و خوب موقعی که چپ‌ها علاوه بر تظاهرات و آکسیون‌های گسترده تهدید سلب حمایت خودشون از دولت رو هم به طورجدی مطرح کردند، تو خود حزب کنگره هم مخالفان قرارداد بیشتر دور برداشتند. این اواخر حزب بزرگ اپوزیسیون، یعنی حزب ملی گرای بی جی پی هم بر خلاف حمایت اولیه‌اش از قرارداد، نوای مخالف سرداد. خلاصه کار به جایی رسید که نخست وزیر دست به تلفن شد و : الو، آقای بوش، ما مشکل داریم، قرارداد رو فعلاً بی خیالش .

با شکست‌های متعددی که دولت بوش در عرصه‌ی سیاست خارجی خورده بود، تونسته بود قرارداد با هند رو به عنوان یکی از دستاوردهای بزرگ دولت خودش معرفی بکنه که خوب با تصمیم دولت هند این موفقیت هم مثل حباب روی آب شده.

باری، با چرخش هند تو مناسبات بزرگ هسته‌ای‌اش با آمریکا احتمالاً این کشور در قبال مسائل مربوط به مذاکرات انتقال گاز ایران و یا پرونده‌ هسته‌ای هم لزوماً تو مشی یکی دو سال گذشته‌اش باقی نخواهد موند و شاید به اون سیاست بی‌طرفانه‌ قبلی‌اش برگرده که این خوب،باعث می‌شه که قند تو دل جمهوری اسلامی آب بشه و اون رو طبعاً موفقیت غیرمستقیم خودش تو این هفته تلقی ‌کنه.

شیرین کامی موقت جمهوری اسلامی تو این هفته البته اگر با اصلاحات معینی در سیاست های اون توام‌ بشه و فتنه و بلای بیشتر از سر ایران رو دور بکنه و به شیرین‌کامی مردم بدل بشه، خوب کیه که ازش خشنود نباشه. ولی همه مسئله سر همین «اگر» هست که ظاهراً در چشم‌انداز فعلی زمینه‌ای برای تحققش نیست و خوب، اگر تا انتهای ماه نوامبر هر دو طرف رو مواضشون بمونند بوی خوشی از اوضاع برنخواهدخاست. صرف ملتهب موندن وضعیت بین‌المللی ایران خودش کم تاثیری بر زندگی روزمره مردم نداره ، چه رسه که تحریم‌ها رو تشدید بکنند و یا رویکردی بدتر از اون پیش بگیرند.

هفته گذشته البته اگر در زندگی مردم فرج و گشایش خاصی اتفاق نیفتاد و بیم جنگ و تحریم اونها رو در وجه کلی‌اش رها نکرد، در عوض وقایعی در جهت معکوس مزید برعلت شدند و عملاً زمینه رو برای تلخ‌کامی بیشتر بخش‌هایی از جامعه فراهم کردند. به ویژه تورم لجام‌گسیخته که تحت تاثیر ناشی از التهابات پرونده هسته‌ای و سیاست‌های هردم بیلی دولت احمدی‌نژاد کمر شمار بیشتری از مردم را خم کرده و همچنین فرستادن دوباره عماد باقی به زندان و بریدن هفت و نیم سال زندان برای سه دانشجوی امیرکبیر شرنگ تلخی بود که به کام بخش‌های مختلفی از مردم و جامعه مدنی و دموکرات ایران ریخته شد. اما ....

چه گوارا ، افت و خیزها و آب مروارید

2007-10-11T00:12:00.000+02:00

۱۰ اکتبر امسال‌( ۱۸مهر) چهلمین سالگرد مرگ ارنستو چه گواراست. مناسبتی شد که چند خطی در این باره بنویسم. طبیعی است که اتفاق نادری که در این روزها در کوبا روی داده و با این مرگ بی ‌ارتباط نیست هم بی اشاره نماند.

۱۹۵۵:‌سال سرنوشت‌ساز برای چه گوارا. آشنایی در مکزیکو با گروهی به رهبری فیدل کاسترو، گروهی که قصد دارد بعد از شکست اولیه، دوباره حمله‌ای را از خارج برای سرنگونی رژیم باتیستا سازماندهی کند. چه ۲۸ ساله است، پزشکی خوانده و در سیرو سیاحتش در آمریکای لاتین از فقر و نکبتی که زندگی مردم آنجا را فراگرفته متآثر است. قبل از آغاز سفر چندان به عدالت و مسائلی از این دست نمی‌اندیشد. در نیمه‌های سفر نیز کتاب خاطراتش را که می‌خوانی بیش از هر چیز در توصیف بازی‌هایش در تیم‌های فوتبال کلمبیا موفق است و نه در ترسیم تاثری که بعداً از فقر و فلاکت مردم بروز می‌دهد. انتهای سفر که نزدیک می‌شود رادیکالیسم رو به اوجی در یادداشت چه موج می‌زند:‌« من برای مردم خواهم رزمید و می‌دانم که هر سنگری را که فتح کنم سلاحم را در خون خواهم شست و هر آن که را به شکست کشانده باشم، سر بر بدنش نخواهم گذاشت.» او همین ایام در نامه‌ به مادرش آرزو می‌کند که ای کاش مناسبات مسلط در قاره به سود عدالت اجتماعی دستخوش تغییر شود.

سال فرار از گواتمالا

سه سال قبل از آشنایی با گروه کوبایی‌ها: چه در گواتمالاست. دولت اصلاح‌طلب آربنز سر کار است و در صدد انجام اصلاحات ارضی. چه نیز قصد دارد که به هر طریق به این دولت کمک کند. سازمان سیا با کودتا به عمر دولت آربنز پایان می‌دهد. چه نیز ناگزیر به ترک گواتمالا می‌شود.

در مکزیک دیدار با کاسترو برای چه تعیین‌کننده می‌شود. چه تا به اینجا برسد کتاب‌ها و آثار زیادی را خوانده و در عرصه تئوری یک سر و گردن از کاسترو بالاتر است. رفتار، رویکرد و گفتار کاسترو اما اراده‌ای خلل‌ناپذیر و معطوف به انقلاب و تحول را به نمایش می‌گذارد و این برای چه سخت جذاب و اعتنابرانگیز است. و به این ترتیب، او برای اولین بار با طیب خاطر رضایت می‌دهد در پروژه سیاسی‌یی که کس دیگری طراح آن بوده شرکت کند و عملاً تابع منویات و راهبردهای کاسترو شود.

نبرد فشرده کاسترو ، چه و همقطاران علیه حکومت باتیستا دو سال طول می‌کشد. در ژانویه ۱۹۵۹ عکس‌های ورود انقلابیون به هاوانا که به جهان مخابره می‌شود سه چهره بیش از همه برجسته‌اند: کاسترو، چه و کامیلو سین فوگس. مردانی ریشو که نه تنها در کوبا که در سراسر جهان بسیاری با ایده‌آل‌های آنها همزادپنداری می‌کنند. قبل از ورود به هاوانا فتح سیرا ماسترا روی می‌دهد. در دفتر خاط چه آمده است: پاسگاه محل که سقوط کرد، ۱۲ پلیس پاسگاه را سینه دیوار ردیف کردم و آتش گلوله ...

زندگی کسالت‌بار روزمره

زندگی روزمره در هاوانای بعد از انقلاب برای چه شروع می‌شود. ارتش را تصفیه می‌کند، دادگاه‌های خلقی به راه می‌اندازد و احکام اعدام صادر می‌کند. اردوگاهی ایجاد می‌کند که آنهایی را که به لحاظ اخلاق و رفتار با انقلاب راه نمی‌آیند در آنجا «تربیت» شوند.

مسئول اصلاحات ارضی می‌شود و به عنوان فرستاده ویژه کوبا به گوشه و کنار دنیا می‌رود تا کمک‌ها و همکاری‌های اقتصادی برای کشوری جلب کند که با سرنگونی رژیم باتیستا تحت تحریم اقتصادی و سیاسی آمریکاست. روحش اما در کوه‌ها و در مبارزه چریکی برای آزادکردن سایر کشورهای آمریکای لاتین است. در وزارت کشور کوبا بخشی به وجود می‌آورد برای صدور انقلاب. وظیفه‌ی این بخش آموزش انقلابیون و فرستادن پول و سلاح برای عملیات آنها در کشورهای خودی و همسایه است.

سوء تفاهمات

بانک مرکزی کوبا فاقد مدیر کارآمدی است. کاسترو در جمع یاران و همکارانش می‌پرسد: در میان شما اکونومیستا ( اقتصاددان به زبان اسپانیولی) وجود ندارد؟ چه پاسخ آری می‌دهد و در راس بانک مرکزی قرار می‌گیرد. اندکی بعد به دوستانش توضیح می‌دهد که حرف کاسترو را درست متوجه نشده و فکر کرده که او می‌پرسد‌ آیا در میان شما کمونیستا ( کسی که کمونیست باشد) وجود ندارد و به همین خاطر پاسخ آری داده است. اولین سخنرانی‌ چه در جمع کارکنان بانک مرکزی در مورد ضرورت سلب مالکیت خصوصی و بی‌نیازشدن از خدمات بانکی است.

بعدتر چه در صدر وزارت صنایع قرار می‌گیرد. کوبا به خواست او باید صنعتی شود و آن هم در کوتاه مدت و با موفقیت هر چه بیشتر. چه به طرح اقتصادی کشورهای سوسیالیستی باور ندارد، چرا که از نظر او انسان‌هایی علاقه‌مند به پول تربیت می‌کند. چه به دنبال انسانی است که حاضر باشد هر روز و همه‌ جا خود را فدای منافع و مصالح جمع کند. طرح اقتصادی چه به اجرا درمی‌آید اما اثری در بهبود وضع اقتصادی کوبا ندارد. به سهمیه‌بندی کالاها نیاز می‌افتد، چه خشنود است، چون از نظر او نوعی از عدالت را در میان همه برقرار می‌کند.

حرفی که پابلو نرودا را سردرگم کرد

در همین ایام است که شماری از روشنفکران جهان نیز گاه و بی‌گاه به دیدار چه می‌روند. سارتر از آن جمله است. پابلو نرودا هم. چه روزها با کسی فرصت ملاقات ندارد و وقت خود را یکسره صرف مسائل و مشکلات انقلاب می‌کند. پس،ملاقات‌کنندگان را شب به خانه‌اش می‌پذیرد.

پاسی از شب گذشته است. چه با نرودا گرم صحبت است. در حین صحبت جمله‌ای می‌گوید که شاعر شهیر شیلیایی را سردرگم و انگشت به دهان می‌کند، بعداً ولی نرودا می‌گوید که چه با آن جمله فرجام کار خودش را پیش‌بینی کرد. در آن شب صحبت از امکان حمله آمریکا به کوبا درمیان است. چه رو به نرودا می‌کند و می‌گوید:‌ « جنگ... جنگ... آره ما همیشه علیه جنگ بوده‌ایم، ولی وقتی یک بار وارد آن شدیم دیگر زندگی بدون آن ممکن نیست. هر لحظه می‌خواهیم به سوی آن برگردیم.» ذهن و زبان چه کماکان در ارتفاعات سیرا ماستراست.

۶ سال آزگار چه زندگی بدون سلاح و درگیری را تاب می‌آورد. در این شش سال که او در دستگاه رهبری کوبا به فعالیت مشغول است، دو بحران که می‌توانستند آغازگر جنگی بزرگ باشند از گرد سر کوبا دور می‌شوند. اول حمله بقایای رژیم باتیستا و گریختگان از کوبا با کمک سازمان سیا و دوم بحران میان واشنگتن و مسکو بر سر استقرار موشک‌های اتمی شوروی در خاک کوبا. بحران در گفتگوی مستقیم میان مسکو و واشنگتن و بدون مشارکت کوبا و توجه به حساسیت‌های رهبری آن حل و فصل می‌شود. چه سخت سرخورده است. به باور او این نه سیاستی واقع‌گرایانه از سوی شوروی که نشانه‌ای از خیانت آن به منافع ملت‌ها و کشورهای کوچک است. او می‌گوید:‌« مردم کوبا حاضر بودند قربانی درگیری اتمی شوند، تا خاکسترشان به شالوده‌ای برای جامعه‌ی آینده بدل شود... سیاست همزیستی مسالمت‌آمیز میان شرق و غرب کشورهای جهان سوم را دور می‌زند و منافع آنها را قربانی می‌کند.»

چه کم کم به یاد گفتگوی خود با کاسترو در مکزیک می‌افتد. کاسترو به او می‌گوید که همراهی و همکاری او آزادانه است و هر وقت که خواست می‌تواند راه و اقدامی دیگری را در پیش گیرد.

ابراز نفرت در بولیوی

۱۹۶۵ دوباره وقت رفتن است. کوبا را ترک می‌کند و در شمال آرژانتین به جنگ چریکی می‌آغازد. عملیات ناموفق می‌ماند. کاسترو به او پیشنهاد می‌کند که برای دستگرمی به آفریقا برود، به کنگو، جایی که پاتریس لومباما از قدرت کنار زده شده، به قتل رسیده و هوادارنش کماکان در یکی از ایالات کشور به مقاومت ادامه می‌دهند.

از کنگو نیز چه گوارا با شکست برمی‌گردد. اما باورش این است که با استناد به درس‌های این شکست می‌تواند عملیات جدیدی را از خاک بولیوی آغاز کند و بعد دامنه آن را به آرژانتین و شیلی بگسترد. در بولیوی اما دهقانان که قرار است پشتوانه مردمی انقلاب او را بسازند تنهایش می‌گذارند. چه و حرف‌هایش برای آنها بیگانه اند. رژی دبره تعریف می‌کند که در بولیوی او را در حال صحبت تند با بولیویایی‌هایی دیده و سرخوردگی خود از عدم همراهی مردم محلی را این گونه بیان می‌کرده است: از شما و مردم اینجا متنفرم. از شهرها هم کسی فراخوان چه را لبیک نمی‌گوید. ارتش بولیوی هم با توجه به تجربه باتیستا آماده و حاضر یراق‌تر است. سازمان سیا هم دیگر نمی‌خواهد انقلاب دیگری را در آمریکای لاتین تحمل کند. همه اسباب شکست برای پروژه چه گوارا آماده‌اند. از ۴۶ نفری هم که با او حرکت را آغاز کرده‌اند تنها ۱۷نفر باقی‌ مانده‌اند.

روز ۸ اکتبر ۱۹۶۷ چه گوارا با ۱۷ همراهش پس از نه ماه درگیری و مبارزه در بولیوی در محاصره ۱۸۰۰ نیروی ارتش بولیوی قرار دارند. دهقانی به نام پدرو پنا مخفی‌گاه آنها را لو می‌دهد. مقاومت بی‌نتیجه می‌ماند. چه و یارانش دستگیر می‌شوند. چه انتظار دارد که محاکمه‌ای عادلانه برایش ترتیب دهند. او شاید دادگاهی را به یاد می‌آورد که پس از حمله کاسترو و یارانش به پایگاه مونکادا برپا شد و کاسترو با استفاده از تریبون دادگاه، دفاعیه معروف خود با عنوان «تاریخ مرا تبرئه خواهد کرد» را قرائت کرد.

از چه می‌پرسند که چرا به بولیوی آمده است؟ می‌گوید:« نمی‌بینید که دهقانان بولیویایی در چه شرایطی زندگی می‌کنند؟ در فقری که قلب انسان را به درد می‌آورد.»

درست نشانه بگیر!

روز بعد، ساعت یک و نه دقیقه بعدازظهر چه با دست و پای بسته بر کف مدرسه‌ای در لا هیگووراٰ، دهی نزدیک محل دستگیری‌اش نشسته است. ساعاتی قبل تلگراف رئیس جمهور بولیوی، بارینتو، به دست مقامات محلی رسیده است، تلگرافی که با همکاری سفارت آمریکا در لاپاز تهیه شده. عنوان تلگراف هست: عملیات ۶۰۰.۵۰۰ پانصد نام مستعاری بود که مقامات آمریکایی و بولیویایی به چه داده بودند و ۶۰۰ هم حرف رمزی بود برای اعدام.

افسر جزء، ماریو تران داوطلبانه آماده اجرای متن تلگراف است. چه گوارا اینجا هم فرمانده است: ‌« دقیق نشانه‌گیری کن! دستت نلرزد! تو یک انسان را خواهی کشت.»

دفتر زندگی چه اگر اینجا بسته نمی‌شد چه سرنوشتی برایش می‌توان متصور بود؟ او در جهت تحقق افکارش چه رویکرد و رفتاری پیدامی‌کرد؟ آیا این سرنوشت تراژیک در عین حال خوش شانسی او نبود؟

روز بعد جسد چه گوارا را در شستشوخانه بیمارستانی در نزدیکی محل قتل برای رسانه‌ها به نمایش می‌گذارند. به دروغ می‌گویند که در درگیری از پا در‌آمده است. در تصویری خون‌آلودی که از جسد چه با چشمان بازش به جهان مخابره می‌شود کسانی مسیح مصلوب و تلاشش برای رهایی جهان را متجلی دیده‌اند، دیگرانی هم و غم چه و سرنوشت تراژیک او را جزیی از تاریخ مارکسیسم در سده بیستم به حساب آورده‌اند. در ایران نیز همین چندی پیش با دعوت از فرزندان او خواستند که یادمان چه را مصادره به مطلوب کنند و میان آن و باورهای خویش قرینه‌هایی بسازند، اما توفیقی نیافتنند.

رفت و بازگشت

دیوار برلین که فرو ریخت، نام و تصویر و اسطوره چه هم تا حدودی به حاشیه رانده شد. نام و اشاره‌ای اگر از او در میان بود عمدتاً به جنبش محدود زاپاتیست‌های در یکی از ایالات مکزیک برمی‌گشت. چند سال بعد کم کم اما هیجان‌ها می‌خوابد، فقر و بی‌عدالتی اما همچنان جهان را رها نکرده است. کسانی عامل این وضع را در روند جهانی شدن دیده‌اند. پس جنبش مخالفان جهانی‌شدن سربرمی‌آورد و دوباره چه و تصویر و اسطوره‌ی او هم اینجا و آنجا می‌چرخد و جمعیتی را گرما و تحرک می‌بخشد، هر چند که کارنامه چه در کلیتش مقبول آنها نباشد. به قدرت رسیدن چپ‌گرایانی که قسماً در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ با الهام از شیوه چه و کاسترو با حکومت‌های خود درافتاده بودند نیز سبب شده که نام و اسطوره چه دوباره احیا شود و رنگ و جلایی بیابد. این که در کنارش تجارت با این اسطوره ( تی شرت و بند ساعت و گردن بند و کلاه و ...) هم برای خودش بازار پررونقی داردکه خوب کمتر از دیده‌ها نهان است و شاید طنز تلخ تاریخ باشد که کسی که با تجارت و سوداگری میانه خوشی نداشت اینک نام و آوازه‌اش عامل معاملات و سودهای هنگفتی است.

آب مروارید چشم و ...

نیمه سپتامبر ۲۰۰۷: بیش از یک سال از روی کار‌آمدن اوه مورالس در بولیوی می‌گذرد. روابط گرم او با کوبا باعث شده که معلمان و پزشکان کوبایی به بولیوی بیایند و خدمات پزشکی و آموزشی ارائه کنند.

روزنامه گرانما، ارگان حزب کمونیست کوبا در صفحات درونی‌اش آگهی تشکر یکی از اهالی بولیوی را چاپ کرده است: بدین وسیله سپاس و تشکر خود و خانواده‌ام از زحمات و تلاش‌های پزشکان کوبایی مستقر در بولیوی ابراز می‌کنم که باعث شدند آب مروارید چشم پدرم، ماریو تران، برطرف شود.

نام ماریو تران اما آشناست. همانی که چه را زنده زنده به گلوله بست. یحث در کوبا بالا می‌گیرد و هنوز هم ادامه دارد:‌آیا خدمات انسانی پزشکان ما باید کسی همچون ماریو تران را هم شامل شود؟ ....

بالکان،‌ اريش فروم،‌ سلول انفرادی و دو کتاب بحث‌انگيز

2007-09-15T23:33:00.000+02:00

مانعی به نام دست‌های آلوده

جنگ بالکان در اين ۱۰, ۱۵ سال گذشته و دادگاهی که از سال ۱۹۹۳ در لاهه برای بررسی جنايات اين جنگ ايجاد شده کم و بيش سندی هستند از برخورد دوگانه و تناقضاتی که دولت های برخی از کشورها در دفاع از حقوق بشر به نمايش می گذارند. منتهی برای روشدن بيشتر چنين تناقضاتی لازم بوده که چند سالی از اوج جنگ و درگيری دور بشيم تا اسناد مسائل پشت پرده رو بشوند و شمای کلی تری از صحنه‌گردانان آشکار و پنهان ماجرا به دست بياد.

آخرين نمونه برملاشدن ماجراهای واقعی مربوط به مسائل يادشده را می‌توان در کتابی سراغ گرفت که خانم فلورنسی هارتمن, سخنگوی سابق خانم کلارا دل‌پونته, دادستان دادگاه بررسی جنايات جنگی در بالکان، انتشار داده است. هارتمن از خبرنگاران سرشناس لوموند بوده که قبل از سخنگويی دل پونته (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶) برای اين روزنامه از جنگ بالکان گزارش می داده است. اسم کتاب تازه انتشاريافته ايشان هم هست " صلح و مجازات". هارتمن در اين کتاب, با استناد به گفتگوهای رهبران فرانسه و انگلستان و آمريکا، اين شايعه را مورد تاًييد قرار می دهد که آنها در جريان جنگ بوسنی از بخشی از تحرکاتی که قرار بوده در هفته‌ها و ماه های بعد انجام بشود باخبر بود‌ه‌اند, تحرکاتی که خوب، به جنايات جنگی بزرگ راه بردند و دو تا از مسببان اصلی آن ( رادووان کاراجيک و راتکو ملاديک, رهبر صرب های بوسنی) هم, باز به خاطر ممانعت کشورهای يادشده و روسيه تا حالا دستگير نشده‌اند.

هارتمن می گويد که در بهار ۱۹۹۵ ديپلمات های آمريکايی و اروپايی توافق کردند که شهر سربرنيتسای بوسنی که تحت حفاظت نيروهای آمريکايی قرار داشت و ساکنانش مسلمان بوسنی بودند به صرب ها تعلق بگيرد تا يک توازن ارضی ميان سه قوم بوسنی ( صرب ها , مسلمان ها و کروات ها) به وجود آيد و راه برای مصالحه گشوده بشود. برای آن که مسلمان ها از شهر سربرنيتسا رانده شوند و حاکميت صرب ها بر اين منطقه برقرار شود, آمريکايی ها و اروپايی ها عملاً توافق می کنند که دست راتکو ملاديک, رهبر صرب ها را در راندن توآم با خشونت مسلمان ها از منطقه بازبگذارند, با اين تصور که کشتنی در کار نخواهد بود و صرفاً آوارگی مسلمان ها در پی خواهد آمد که آن را هم می شود سازماندهی و هدايتش کرد. ظاهراً آنها تصور نمی کردند که جنگ قاعده و معيار سفت و سختی ندارد و حمله به سربرنيتسا می تواند به يکی از جنايات بزرگ آخر سده گذشته منجر شود و ۸ هزار نفر را قصابی کند. چند ماه بعد از فتح سربرنيتسا, در ديتون فرانسه با فشار کشورهای غربی قرادادی ميان گروه های قومی بوسنی امضا شد که محتوايش عملاً به رسميت شناختن جنايت سربرنيتسا هم بود.

هارتمن در جای ديگری از کتاب " صلح و مجازات" می گويد که پاييز سال ۱۹۹۷ نيروهای فرانسوی مستقر در بوسنی پی می‌برند که رادوان کاراچيک در منطقه تحت قيمومت آنها مخفی است. شيراک مسئله را با کلينتون و بلر در ميان می گذارد, ولی آنها با دستگيری کاراچيک مخالفت می کنند, چون نگران آن بودند که سرو صدای متحد صرب ها, يعنی روسيه در آيد. هارتمن ولی می گويد که نگرانی بريتانيا و آمريکا در اصل اين بوده که دستگيری رهبر صرب های بوسنی او را به حرف زدن بياندازد و جزييات توافق‌های پشت پرده‌ای که واشگتن و لندن و ... باهاش داشتند روی صحنه بريزد که خوب، آبروريزی و باقی قضايا.... يک بار ديگر هم، فرانسوی‌ها به نوشته هارتمن،‌ مخفيگاه رهبران صرب‌های بوسنی را کشف می‌کنند, ولی برای آن که آزادی دو خلبان فرانسوی اسير در بوسنی را به خطر نياندازند از هر گونه اقدامی برای دستگيری آن رهبران خودداری می‌کنند. ظاهراً خود مقامات دادگاه لاهه هم، يک بار اطلاعات دقيقی از محل اختفای دو رهبر صرب بوسنی به دست می‌آورند و در اختيار نيروهای ناتوی مستقر در محل قرار می دهند که خوب، باز هم ترتيب اثری داده نمی‌شود.

در اين ميان وزيری در کابينه بوسنی هم حرف هايی زده که تآييدکننده ادعاهای هارتمن است. به گفته رسيم ليايجيک, وزير همکاری با دادگاه لاهه در دولت بوسنی, اسناد دقيقی از ملاقات ريچارد هالبروک, فرستاده دولت کلينتون به بالکان با رادووان کاراچيک وجود دارد که در آنها هالبروک به رهبر صرب ها قول می دهد اگر وی از عرصه سياست کنار بکشد می تواند مطمئن باشد که مجازاتی در انتظارش نخواهد بود. و خوب ظاهراً تا به امروز آمريکايی ها سر قولشان ايستاده‌اند و حتی در توافق با روسيه اجازه داده‌اند که آقای کاراچيک برای مخفی شدن به آنجا برود. هر چند که گفته می شود وی دوباره به بوسنی برگشته و زياد هم خيالش نيست که دستگير بشود.

شنودهای شب خودکشی

موضوع برملاشدن رو دنبال بکنيم و به سراغ "پاييز آلمان" برويم که اين روزها سی‌امين سالگرد آن است. پاييز آلمان اسم خاصی شده که به حوادث ماه‌های سپتامبر و اکتبر سال ۱۹۷۷ در اين کشور برمی‌گردد.

۵ سپتامبر سال ۱۹۷۷، يک گروه از اعضای سازمان مسلح "فراکسيون ارتش سرخ" ( ار آ اف) آلمان ، يا همان گروه معروف بادر- ماينهوف، مارتين اشلاير، رئيس اتحاديه کارفرمايان آلمان را ربودند و در ازای آزادی او خواهان رهايی ۱۱ نفر از رهبران و اعضای نسل اول ار آ اف از زندان شدند. در مورد چرايی دستگيری و زندانی‌شدن اعضای نسل اول رهبری ار آ اف در سال ۱۹۷۲ قبلاً اينجا و اينجا نوشته‌ام.

دولت آلمان اما به تقاضای ربايندگان اشلاير تمکين نکرد و اميد داشت که با کار اطلاعاتی و جاسوسی، مخفی‌گاه اونها را پيدا بکند و اشلاير را نجات دهد. تا روز ۱۳ اکتبر دولت هلموت اشميت در اين کار موفقيتی به دست نياورد. در اين روز يک گروه از جبهه خلق برای آزادی فلسطين،‌ (گروه جرج حبش) برای همبستگی با ربايندگان اشلاير و تشديد فشار بر دولت آلمان برای آزادی رهبران نسل اول ار آ اف، يک هواپيمای آلمانی را ربودند و پس از نشست و برخاست در فرودگاه چند کشور نهايتاً سر از موگاديشو (پايتخت سومالی) در‌آوردند. شامگاه ۱۸ اکتبر ۱۹۷۷ نيروهای کماندويی آلمان به هواپيما حمله‌ور شدند و با نجات مسافران، سه نفر از رباينده‌ها را هم کشتند. اين خبر که به آلمان رسيد، يک شب بعد، سه تن از اعضای رهبری ار آ اف و از جمله آندرياس بادر در زندان دست به خودکشی زدند. روز بعد هم ربايندگان اشلاير،‌ ( از سر انتقام مرگ سه رهبرشان) او را کشتند و جسدش را در گوشه‌ای رها کردند.

از همان ابتدا اين بحث درگرفت که واقعاً رهبران ار آ اف خودکشی کردند يا دولت آلمان به نوعی آنها را از بين برد. يکی از ۴ نفری که خودکشی کرده بود نجات يافت و او هنوز هم مبنا را بر توطئه دولت می‌گذارد،‌ ولی خوب تا کنون مدرک قابل اتکايی برای اين ادعا وجود نداشته و دولت هم دائماً چنين مسئله‌ای را انکار کرده . در اين ميان اما، در سی سالگی آن حوادث، اشتفان آوست، سردبير مجله اشپيگل،‌که خودش هم،‌ برخلاف مشی ليبرالی و نئوليبرالی فعلی اشپيگل، قبلاً از چپ‌های راديکال بوده و تماس‌های گسترده‌ای با رهبران وقت ار آ اف داشته، در ادامه کارهای تحقيقی‌اش در باره اين گروه، به اسنادی دست پيدا کرده که نشان می‌دهند در سلول اعضای ار آ اف دستگاه‌های شنود کارگذاری شده بوده و مآموران زندان همه گفتگوها و تصميمات آنها را شنود می‌کرده‌اند. آوست به اين نتيجه رسيده که مقامات زندان"اشتام‌هايم" و مسئولان امنيتی و قضايی آلمان از طريق همين شنودها از قصد خودکشی اعضای ار آ اف و حتی از لحظات انجام آن هم باخبر بوده‌اند،‌ اما کاری در جهت ممانعت از آن نکرده‌اند.

صرف نظر از بالاگرفتن بحث در باره اين ماجرا، مصاحبه اخير همسر اشلاير که شوهرش را قربانی لجاجت و سرسختی دولت وقت دانسته و همين‌طور مصاحبه هلموت اشميت، صدراعظم وقت آلمان،‌که گفته در برابر خانواده اشلاير عذاب وجدان دارد، اين سوال را بيش از پيش مطرح کرده که سختگيری و عدم انعطاف دولت در آن روزها تا چه حد درست بوده و آيا سراسيمگی حکومت و تعطيل بخشی از دمکراسی و دولت حقوقی در آن ايام، که اينک هم با استناد به خطر تروريسم اسلامی در حال تکرارشدن هست، ضرورت و توجيهی داشته و دارد؟

جواب اريش فروم به يک تقاضا

علاوه بر نکات فوق، سی سالگی "پاييز آلمان" يک موضعگيری عجيب رو هم دوباره به کاغذهای کتاب کشانده : موضعگيری اريش فروم در باره‌ی سلول انفرادی. فروم،‌ روانکاو معروف آلمانی- سويسی يک از چهر‌ه‌های محبوب چپ اروپا در سال‌های دهه ۶۰ و ۷۰ بود و اکثر کتاب‌های او ،‌از جمله " هنر عشق ورزيدن" به فارسی هم ترجمه شده و تا آنجايی که من اطلاع دارم به چاپ بيست و چهارم هم رسيده. اين کتاب در اروپا و آمريکا هم تا حالا در ابعاد ميليونی چاپ شده و خوانده شده است.

خلاصه قبل از آن که ار آ اف عمليات مسلحانه و تروريستی خودش را آغاز کند، رهبران زندانی آن،‌ به رغم رويکرد مثبتی که به ويژه در عرصه نظری نسبت به خشونت داشتند، حتی در ميان چپ‌های غير راديکال هم از وجهه و اعتبار قابل اعتنايی برخوردار بودند و زندانی‌بودن آنها مورد اعتراضات بسياری بود. در همين راستا، ژان پل سارتر هم حاضر شد سال ۱۹۷۴ به خواست وکلای رهبران زندانی ار آ اف به آلمان بياد و در زندان با آنها ديدار کند. از اين رهگذر ميدان برای تبليغات عليه زندانی‌بودن رهبران ار آ اف و شرايط ظاهراً شاق و سخت‌ حبس‌‌‌اشان بيش از پيش برای وکلای آنها مساعد شد. بعد از سارتر، وکلای يادشده به صرافت افتادند که اريش فروم را هم به اقدامی مشابه تشويق کنند،‌ به خصوص که فروم به اعتبار تجربه مبارزه ضد فاشيستی‌اش ارج و منزلتی فراتر از سارتر داشت. جواب ظاهراً غيرمنتظره‌ای که فروم به اين خواست می‌دهد آب سردی بوده هم بر سر وکلای ار آ اف و هم بر سر رهبران زندانی آن. جواب فروم که اخيراً در کتابی تحقيقی در باره گروه ار آ اف، به قلم کورت اوسترله (Kurt Oesterle ) انتشار پیدا کرده، از اين قرار است:" من به تقاضای شما احترام می‌گذارم، ولی تعجب می‌کنم که چنين تقاضايی از من شده،‌ آخر شما و اعضای ار آ اف نوشته‌ها و افکار مرا می‌شناسيد و می‌دانيد که من تاکتيک و استراتژی آنها را به لحاظ انسانی شديداً انزجارآور می‌دانم. "

فروم در ادامه،‌ ايجاد شرايط سخت برای محبوسان را شديداً به باد انتقاد می‌گيرد،‌ ولی بعد می‌گويد که با فرض اصلی وکلای ار آ اف که سلول انفرادی را شکنجه تلقی می‌کنند موافق نيست:" من موافق نيستم که سلول انفرادی در نفس خود شکنجه است و شخصيت و روان زندانی را از حالت عادی خارج می‌کند. برای من جای شکی نيست که برای برخی از زندانيان، سلول انفرادی زيان‌آور و صدمه‌رسان است،‌ و به همين خاطر هم من اصولاً با آن مخالفم. با اين همه، ميان سلول انفرادی و شکنجه راه درازی است. شکنجه در حال حاضر در گوشه و کنار جهان اعمال می‌شود تا زندانی را مرعوب کنند و به تسليم وادارند. اين شيوه، ابزار ترور بسياری از حکومت‌هاست. از همين رو من معتقدم لفظ شکنجه را در جای درست آن به کار برد."

يک سال بعد که فضا در آلمان بيش از پيش به خشونت می‌گرايد، فروم در يک گفتار راديويی می‌گويد که آلمان با هيستری ترور، آزادی‌های خود را به خطر انداخته است. او رهبران زندانی ار آ اف را به خاطر حمايت از خشونت به " از دست‌دادن توانايی عشق‌ورزيدن" متهم می‌کند و می‌افزايد:" آنها می‌خواهند اين ناتوانی را با قربانی کردن خويش جبران کنند." به عقيده فروم،‌ آنچه که مزيد بر علت شده،‌ همانا " ضعف تعقل و نقصان آموزش تئوريک و تفکر انتقادی است که متاسفانه در ميان اين نسل،‌ و از جمله در ميان آنهايی که خود را مارکسيست و انقلابی می‌خوانند به شدت رواج دارد. اين کسری و نقصان در آموزش سياسی و نيز آگاهی ناقص ناشی از اين وضعيت به قطع رابطه فرد با واقعيت و بروز تبختر و خودپسنديی در او می‌انجامد که همه چيز را قابل حصول می‌داند،‌ چرا که نه آگاهی‌اش را دارد و نه در باره آن چيزها به درستی تحقيق می‌کند."

۳۰ سال پس از ابراز اين حرف‌ها از سوی اريش فروم، تا چه حد می‌توان به او حق داد يا نداد؟ به نظرم،‌ در مورد سلول انفرادی به سختی می‌توان با نظر او موافقت کرد، به خصوص که شايد خودش در چنين جايی گرفتار نبوده،‌ هر چند که به خاطر روانکاو‌بودنش احتمالاً می‌توانسته به طور نظری تصوری از مختصات روحی و شخصيتی فرد گرفتار آمده در سلول انفرادی داشته باشد، اما فقط يک تصور نظری و نه بيشتر. دستکم تجربه سال‌های بعد از انقلاب برای ما مويد نظر فروم در باره سلول انفرادی نيست. ولی آيا در مورد حرف‌های او در باره رويکرد و رفتار گروه‌های مسلح هم می‌توان به راحتی از در مخالفت و نفی درآمد؟

از اتوبوس تا چین و نمایشگاه

2007-09-04T10:10:00.000+02:00

در اتوبوس

تو ماه بعضی شب‌ها ساعت دو نصفه‌شب با قطار می‌رسم شهرمون و از ايستگاه راه‌آهن بايد با اتوبوس، نيم‌ ساعتی برم تا برسم خونه. اتوبوس‌های سرويس شب تو اين وقت هم، پر از مسافرند و جالب اين که اکثر اونها خارجی‌اند، که از کارهای خدماتی و نظافت تو رستوران‌ها و ادارت برمی‌گردندند. يعنی اين که اين گونه شغل‌ها،‌ به خصوص که تو شب باشه، کم و بيش رو دوش خارجی‌هايی است که به هر دليلی کار بهتری پيدا نکرده‌اند و مجبورند که با همين کارها امورات زندگی‌اشون رو بگذرونند. اين که می‌گم به هر دليل، معنی‌اش اينم هست که دشواری اينتگراسيون تو آلمان نقش کمی در تو حاشيه‌ماندن خارجی‌ها نداره. تو اين مملکت هنوز هم با بيش از ۱۰ درصد جمعيت خارجی بحث اينه که آيا در اخبار شبکه‌های عمومی تلويزيون يک چهره خارجی رو بذارند يا نه. شعار تا حالا اين بوده که سياه سياهای خومون، غريبه نيو داخلمون. اخيراً البته يک کمی طلسم شکسته و يک خبرهايی داره می‌شه. اين که وضعيت ۱۲۰ هزار ايرانی مقيم اين کشور تا حدودی متفاوت با اهالی ساير کشورهاست دلايل خاص خودش رو داره که بماند برای فرصتی ديگر.

اين هم البته منتفی نيست که اهالی بومی که تو کارهای نظافت و سرويس رستوران و ... هستنند قسماً وضع بهتری از خارجی‌ها دارند و دستکم يک ماشين شخصی دست و پا کردند و نيازی ندارند که اون وقت شب با اتوبوس رفت و آمد کنند.

خلاصه تو اتوبوس گرچه زبان مشترک همه آلمانيه، ولی اهالی هر کشور به زبون خودشون با هم در حال گفتگو هستند. از زبان بوميان آفريقا و فرانسوی و انگليسی گرفته تا ترکی و فارسی افغانی و تهرونی و رشتی. جالب اينه که بعضی موقع‌ها راننده‌ها هم اون موقع شب خارجی‌اند و کم و بيش در کنترل بليط‌ها سهل‌گيرتر از رانندگان بومی!

آخر هفته‌ها وضع فرق می‌کنه. چون خود آلمانی‌ها، به خصوص جوون‌ها هم می‌زنند بيرون،‌ اتوبوس کفاف نمی‌ده و متروها هم سراسر شب مشغول فعاليت‌اند. از معاشقه و الکل و خنده و گاه جر و دعوا متروها تو اون موقع شب پراند. اين که بعضی‌ موقع ها بايد تو واگن‌ها زيگی زيگی راه بری تا پات تو چيزی نره هم که خوب گهگاه پيش می‌ياد.

من سوار مترو که می‌شم بايد آخرين ايستگاه پياده بشم، اونجا هم می‌بينی که اين خارجی‌ها هستند که با جارو و کيسه منتظرند تا مترو بايسته و يک دور تميزش کنند برای سرويس برگشت.

البته اين قضيه بيشتر تو غرب آلمانه. تو بخش‌هايی از شرق آلمان، هنوز اصولاً با خارجی‌ها مشکل دارند و روزی نيست که حمله‌ای از سر نژادپرستی به اين يا اون خارجی نشه. سخنگوی شرودر، تو جريان بازی‌های جام جهانی فوتبال تو آلمان، در مصاحبه‌ای از خارجی‌ها خواسته بود که برخی از بخش‌های شرق کشور رو مناطق خطرناک و ممنوعه برای خودشون تلقی کنند و به خاطر جون خودشون هم که شده آن طرف ها سبز نشند.خيلی‌ها به حرف او خرده گرفتند و بهش گفتند اغراق نکن آقا. ولی خوب وقايع ماه‌های اخير نشون می‌ده که اوشون زياد هم اشتباه نمی‌کرده.

علت اين بيگانه‌ستيزی تو شرق آلمان هم يکی و دو تا نيست. اين که مملکت ۴۰ سال تحت حکومت رفقا بسته بوده و ارتباط چندانی با جهان خارج نداشته خوب تاثيرات معينی در درک و فهم و ذهنيات هر جامعه‌ای از خودش و غيرخودش می‌ذاره. اونها هم متاثر از اون بستگی روابط، کم و بيش اين اعتقاد درشون قويه که هنر نزد آلمانی‌ها هست و بس! اين که اقتصاد تو شرق آلمان زياد وضعيت جالبی نداره و بيکاری بعضی‌ جاها به بيست درصد می‌رسه هم که خوب مزيد بر علته و خودش شايد نقش اصلی رو تو بيگانه‌ستيزی بازی می‌کنه. وضعيت اقتصادی تو شرق آلمان و بيکاری باعث شده که به خصوص زن‌ها بيشتر از مردها از آنجا مهاجرت کنند و به غرب بياند. به طوری که تو بعضی مناطق تناسب جمعيت به هم خورده و از بچه‌ و مچه جديد هم چندان خبری نيست. اين امر به علاوه پيرشدن عمومی جامعه آلمان باعث شده که شماری از مدارس و کودکستان‌ها تو شرق آلمان ( و تا حدودی غرب آلمان) به علت نبود متقاضی تعطيل بشند. و خوب به خصوص همين کم شدن زن‌ها و مشکلاتی که از جهت اجتماعی و روانی و تلطيف مناسبات برای مردها به وجود می ياره هم، تاثيرات معينی تو خشک و خشن شدن جامعه داره.

باری از اتوبوس شروع کردم و ظاهراً مسافت زيادی رو رفتم . همين جا پياده شم و بقيه رو بذارم برای خط بعدی!

در چين

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان هفته گذشته تو چين بود و در جمع يک عده دانشجو سخنرانی می‌کرد. دختر دانشجويی تو رشته فيزيک بهش گفت خانم مرکل، وقتی که از صدراعظمی فارغ شدی می‌تونی با کمال ميل بيايی تو دانشکده ما و کار قبلی‌ات (استاد فيزيک) رو ادامه بدی. مرکل در جوابش گفت: "من حالا ۱۶ ساله که از رشته‌ام دور افتادم و وارد سياست شدم. و خوب تو فيزيک هر ۴ سال يک بار دانش دو برابر می‌شه. يعنی اين که من خيلی عقبم از تحولات و يافته‌های جديد رشته‌ام. حالا اگر بگيد که مثلاً بيا و در رشته حقوق سياسی بهت کاری می ديم شايد پيشنهاد قابل تاملی باشه، ولی تو فيزيک حرفش رو هم نزنيد ، چون خودم دوباره بايد برم کورس‌های پايه‌ای بگذرونم."

راستی ميون فيزيک و سياست هم شباهتی هست؟ يا نه،‌ در سياست، بر خلاف فيزيک, تنها هر ۴۰ سال يک بار شيوه‌ها و سازوکارها و راهکارها و احياناً چهره‌های جديد وارد کار می‌شند؟!

در نمايشگاه

تو برلين نمايشگاه تازه‌ترين رسانه‌های الکترونيکی که خوب، بزرگترين هم در سطح جهان هست دائره. اين نمايشگاه تصادفاً مصادف شده با ۲۵ سالگی ورود سی دی به بازار، ۷۵ سالگی راديو اتوموبيل و ۴۰ سالگی تلويزيون رنگی تو ارو پا. يکی از موضوعات مورد بحث تو اين نمايشگاه اينه که نسل جديد دی وی دی ها که تو ۲ فورمات مختلف، يعنی تو فورمات HD-DVD و Bluray ارائه شده‌اند کدومش قادره خودش را تثبيت بکنه و ديگری رو از دور خارج کنه؟ يک نظر کارشناسی اينه که اگر ويدئو را ملاک بگيريم، اون هم ابتدا در دو فرمات VHS و بتا ماکس به بازار اومد. سيستمی که جا افتاد،‌ يعنی VHS از سيستم رقيب کم داشت و عقب‌مانده‌تر بود، ولی صاحبان اون تونستند شرکت‌های پورنويی بيشتر را متقاعد کنند که فيلم‌هاشون را روی سيستم VHS به بازار عرضه کنند و با توجه به سهم عمده فيلم‌های پورنو در بازار فيلم و تصوير، عملاً اين سيستم تثبيت شد و سيستم بتا ماکس رو به هلاکت کشوند. حالا هم شرکت‌های پشت سر ۲ فورمات دی وی دی سخت در تلاشند که تعداد هر چه بيشتری از تهيه‌کنندگان فيلم‌های پورنو رو به استفاده از فورمات خودشان متقاعد کنند با اين اميد که شانس وی اچ اس نصيبشون بشه و رقيب از دور خارج بشه. ولی خوب به نظر می‌ياد که اين دفعه رقابت به اين آسونی‌ها نيست، هم هر کشوری بايد تصميم جداگانه بگيره و هم تو هر کشوری شرکت های پورنوش حرف و حديث و سليقه‌ها و منافع خاص خودشون رو دارند. شرکت‌های پورنو آمريکا سيستم اچ دی رو برداشتند و شرکت‌های ژاپنی بلو ری را. تو آلمان و برخی از کشورهای اروپايی بين علمای پورنو اختلاف نظر هست و خلاصه جنگ کماکان مغلوبه است، بدون نتيجه. خلاصه روزگار رو نگاه، که صنعت پورنو شده سمت و سو و شتاب دهنده به برخی روندهای مربوط به پيشرفت تکنيک و تکنولوژی!

حالا که صحبت فيلم‌های پورنو هست بد نيست به اين نکته هم اشاره بشه که دنيای مجازی سکند لايف که خوب ظرف يکی دو سال گذشته کلی سرو صدا به پا کرده و حتی کشورها هم توش سفارت‌های مجازی دائر کردند و شرکت های بزرگ هم توش شعبه زدند،‌ حالا کارش دوباره کساد شده. تنها بخشی از اين دنيای مجازی که کماکان بازارش سکه‌است بخش سکس و پورنوش هست!

دنيای غريبی است نازنين، هم دنيای واقعی ما و هم طبعاً دنيای مجازی ما.

دوازده يعنی دوستت دارم

2007-08-12T00:01:00.001+02:00

ديوار برلين که فروريخت به گونه‌ای غيرمنتظره غافلگير شد و در درونش حسی فروخفته سربرآورد. فکر نمی‌کرد که روزی، موقعيتی پيش بيايد که او بتواند رد مرد را دنبال کند. مرد ۱۱ سال پيش، به عنوان افسر امنيتی "جمهوری دمکراتيک آلمان"‌، در زندانی در برلين شرقی بازجويی‌اش کرده بود. در پرونده‌اش نوشته بود که او ارتباطاتی با برلين غربی ( دشمن) دارد و مرتکب "خيانت به منافع ملی" شده است. "متهم"‌اما در همان دوران بازجويی،‌ بازجوی نسبتاً جوان و خوش تيپ را نه به عنوان زمينه‌ساز بند و حبس خويش ‌، که مرد ايده‌آل خود يافته بود. "مرد ايده‌آل" اما پرونده را تکميل کرد و به دادگاه سپرد. مجازات زن، سه سال زندان بود و تا شهر برلين غربی او را در ازای امتيازاتی،‌ از زندان آلمان شرقی به درآورد با ملافه دوزی روزهای حبس را سپری می‌کرد. گرچه زندان بر جسم و روانش تاثير خود را گذاشته بود اما آزاد که شد حقوق خواند، ازدواج کرد، طلاق گرفت و دوباره ازدواج و ...

ابتدا به احساسی که پس از سقوط ديوار برلين در درونش سربرآورده بود چندان اعتنايی نکرد. اما يکی دو سال ديرتر با تقاضا برای رويت پرونده‌ای که در سازمان امنيت آلمان شرقی برايش تشکيل داده بودند عملاً درصدد برآمد که مرد بازجو را بيابد. پرونده را که رويت کرد، اسم و آدرس بازجو را يافت و با جستجوی بيشتر، شماره تلفنش را هم گير آورد. او حالا ۴۷ ساله است و در اين جستجو، شوهر دومش نيز ياری‌اش می‌کند. طرفه اين که شغلش هم شده هدايت بازديد‌کنندگان از اتاق‌های بازجويی آلمان شرقی سابق و توضيح اين که زندانيان در آن زندان‌ها چه شرايط و وضعيتی داشتند.

مرد، آلمان شرقی که از هم می‌پاشد يک کار دفتری پيدا می‌کند. از بلوک‌های ساختمانی سازمان امنيت آلمان شرقی هم نقل مکان می‌کند و به گوشه ديگری از شهر می‌رود. حالش اما خوب نيست، چيزی درونش را می‌خورد و عذابش می‌دهد. کابوس شغل گذشته؟ پيش روانشناس می‌رود و به ضرب قرص و دارو دوباره حالش بهتر می‌شود.

سال ۱۹۹۷ است. شبی مثل همه شب‌های ديگر ‌آن سال، " اووه کارل اشتت" با زن و دو فرزندش مشغول تماشای سريال "تلخ و شيرين " (گوته سايتن،‌ اشلشته سايتن) است. تلفن زنگ می‌زند. اووه برمی‌دارد. صدا و اسم تلفن‌کننده را که می‌شنود خود را به کوچه علی‌چپ می‌زند و می‌گويد که اشتباهی گرفته. گوشی را می‌گذارد. رنگ از رويش پريده و مضطرب است. زنش جويای ماجرا می‌شود. می‌گويد: "هيچی، يکی از متهمان دوران جمهوری دمکراتيک آلمان بود که کار بازجويی و تشکيل و تکميل پرونده‌آش را من به عهده داشتم." ولی لحن آرام و صميمی رگينا در پشت تلفن، مرد را به صرافت می‌اندازد که با رجوع به اداره پست، شماره تلفن او را پيدا کند و احياناً سر از رمز و راز تماسش دربياورد. موفق نمی‌شود. ۴ روز بعد نامه‌ رگينا در جعبه پستی اوست: " اين که تلفن را گذاشتی و قطع کردی، برايم قابل فهم است و باعث نشده که از تو برنجم ." او بخشی از واقعياتی را که به دستگيری و زندانش منجر شده بود را در نامه برای اووه شرح می‌دهد، از عدد ۱۲ برايش می‌گويد، يعنی از تعداد حروف عبارت " دوستت دارم" به زبان آلمانی، که به هنگام بازجويی اينجا و آنجا روی کاغذ جلوی دستش می‌نوشته و ... دست آخر هم می‌نويسد: "علت تماسم يک امر صرفاً‌ شخصی است. می‌توانی مطمئن باشی که من کوچکترين کلامی از ديدارمان را برای همه نهادهايی که مشغول بررسی کارنامه آلمان شرقی سابقند بازگو نخواهم کرد." نامه با اين جمله پايان می‌گيرد:" با بهترين سلام‌های دوستانه."

روز بعد اووه به محل کار رگينا می‌رود، يعنی به ساختمان‌ بازجويی زندانيان سياسی در آلمان شرقی. از آنجا با هم به کافه‌آی می‌روند و يکديگر را به گرمی در آغوش می‌گيرند. اووه در آن لحظه،‌ به گفته خودش، احساس می‌کند درونش آرامش بی‌سابقه‌ای پيدا کرده. وقت رفتن قول می‌دهند که دائم از هم باخبر بمانند. يک سال بعد هر دو به خانه مشترکی نقل می‌کنند و از همسران خويش تقاضای طلاق می‌کنند. سال ۱۹۹۹ رگينا از کار به عنوان راهنما در ستاد بازجويی آلمان شرقی دست می‌کشد و چندی بعد همراه با اووه کتابی منتشر می‌کند به نام " ۱۲ يعنی دوستت دارم". درآمد کتاب کمک خرجی است برای رگينا که درسش را ادامه دهد در رشته تاريخ معاصر آلمان.

در کتاب،‌ رگينا از احساسات خود می‌گويد و می‌کوشد روان خود را از همه حس و درک‌های آن دوره تخليه کند تا آرامشی درونی بيابد و اووه ۵۲ ساله هم کابوس و ضعف‌های خويش را بر قلم می‌آورد و اين که چگونه به عنوان يک افسر امنيتی جوان، بازجويی "موفق" از رگينا و همتايان او را در خدمت ارتقای موقعيت خويش می‌ديده است. او می‌گويد که بدون آشنايی دوباره با رگينا نمی‌توانسته اين گونه چشم در چشم گذشته خود بدوزد،‌ آن را به تازيانه نقد بکشد به لحاظ اخلاقی خود را مسئول بداند.

از ماجرای رگينا و اووه گرچه فيلمی برای شبکه اول تلويزيون آلمان در دست تهيه است، اما شماری از زندانيان سابق آلمان شرقی و خانواده‌هايی که خويشان خود را به هنگام فرار از اين سوی ديوار برلين به آن سوی ديگر از دست داده‌اند به آن متعرض شده‌اند. آنها می‌گويند اين ماجرا قبح کژکاری‌ها و سرکوب های آن دوره را زايل می‌کند و اين تصور را به وجود می‌آورد که بازداشتگاه‌های آلمان شرقی جايی برای برقراری ارتباط عاشقانه هم می‌توانسته‌اند باشند. برخی نيز کوشيده‌اند که مناسبات رگينا و اووه را به احساس مثبت و همزادپنداری‌يی که شماری از زندانيان به بازجوی خود پيدا می‌کنند نسبت دهند. رگينا اما رابطه خود با اووه را پيچيده‌تر و غامض‌تر از آن می‌داند که با اين کليشه‌ها قابل توضيح باشد. به باور او اين رابطه را صرفاً در متن و بطن يک ماجرای عشقی می‌توان تعريف کرد که بسياری پست و بلندها و چالش‌ها را نيز در خود هضم کرده است. اووه هم اينک جز معدود افسران امنيتی دوران آلمان شرقی است که در باره گذشته خود حرف می‌زند و فراتر از آن، نسبت به آن، باری از شرم و مسئوليت اخلاقی بر دوش خود می‌بيند.

برای که بايد تفاهم داشت: برای عشق دور و دراز و پر پيچ و خم رگينا؟ برای اووه که اين عشق سبب شده با تامل در گذشته‌آش کارنامه خود را انحرافی و غيراخلاقی بداند؟ برای خانواده‌هايی که به عشق رگينا و اووه و عمومی‌شدن ماجرای آنها معترض شده‌اند؟ برای افسرانی که به دلايل خاص خود دليلی نمی‌بينند که مثل اووه گذشته خود را زشت و قابل شرم تلقی کنند؟ برای ...؟

خاتمی،‌ کاتساف ، پيکاسو و دارفور

2007-07-03T19:31:00.000+02:00

دومی را خودتان حدس بزنيد!

در اتاق اول همه چشم‌هايشان به مونيتور خيره است و هر کسی مشغول کار خودش است. اين که از جلو در بزرگ و شيشه‌ای اتاق چه کسی رد می‌شود برايشان ارزش و اهميت يک چشم چرخاندن را هم ندارد. اگر کسی به ما کاری داشته باشد، حتماً وارد می‌شود. اگر هم کاری به ما نداشته باشد، خوب پس رهگذر است و به ما نامربوط.

ساکنان اتاق بعد هم مشغولياتی مشابه اتاق اول دارند. اما صدای هر گامی که در راهرو شنيده می‌شود، بلااستثناء سرها می‌چرخد که کيست؟ فضولی نهادی شده که بايد سر از همه رفت و آمدها و تماس‌ها دربیاورد؟ لزوم آمادگی ذهنی کامل اگر که مرجع رهگذر تو بودی؟ کنجکاوی بی حد و مرز؟ آمدن از محيطی که بسياری از رفتارها قابل پيش‌بينی نيست و بايد با نگاه کردن به رفتار و حالات ديگرانی که به تو نزديک می‌شوند برای واکنش های مختلف آماده شوی؟ يا ...؟

ساکنان اتاق اول انگليسی‌اند. اتاق دوم را خودتان حدس بزنيد.

ماجرای قابل تاًمل دو همشهری

هر دو همشهری‌اند و هر دو هم روسای جمهور دو کشور "دشمن" بوده‌اند. در مراسم تدفین پاپ (عکس) هم، کنار هم ایستاده بودند و ظاهراً خوش و بشی هم کرده‌اند، هر چند که یک طرف (خاتمی) تکذیب می‌کند.

اولی يعنی موشه کاتساف، به اتهام اذيت و آزار جنسی کارمندان زن دفترش از کار برکنار شده است. دادستان می گويد که او بنا به اعتراف خودش، نه مسبب يک مورد آزار جنسی که عامل " آزارهای زنجيره ای" بوده است، ولی اتهام تجاوز در موردش قابل اثبات نيست؛ به همين خاطر، و همچنين به خاطر آن که موقعيت مقام رئيس جمهور بيش از حد خدشه برندارد، احتمالاً تنها به يک حبس تعزيری محکوم خواهد شد.

هم مورد آزارقرارگرفتگان و هم سازمان های مختلف زنان اسراييل با رای دادستان از در مخالفت درآمده و با تظاهرات ها و راهپيمايی ها نسبتاً گسترده صدای اعتراض خود را عليه آن بلند کرده‌اند. آنها می‌گويند که اين دهن کجی قوه قضاييه به زنانی که به رغم آگاهی به خطرات اقدامشان، جرئت کرده و رفتار سوء بالاترين مقام کشور را افشا کرده اند می تواند باعث سرخوردگی از برخورد عادلانه با موارد مشابه در آينده شود و اين احساس را در زنان به وجود آورد که با افشاگری خود صرفاً خود را انگشت نما می کنند، در حالی که متهم از هرگونه مجازاتی مصون می ماند. بسياری از فعالان حقوق زنان نيز رفتار قوه قضاييه را نشانه‌ای از حاکميت همچنان برقرار مردسالاری بر جامعه اسراييل دانسته‌اند.

با اين همه، به نظر نمی‌آيد که موج اعتراض ها و برانگيخته شدن افکار عمومی اسراييل نسبت به رای ناروای دادستان کل رو به فروکش کردن باشد و آقای کاتساف بتواند به همين راحتی ها از عواقب اقدام خود خلاص شود.

مورد دوم به ماجرای همشهری کاتساف, يعنی به محمد خاتمی و دست دادنش با چند زن در سفر اخيرش به ايتاليا برمی‌گردد. اعتراض هايی که "اصولگرايان" به اين دست دادن کرده‌اند و تلاش خاتمی و هوادارانش برای جعلی نشان دادن تصاوير و مبرا کردن خود از "اتهام"، به تنها چيزی که ربط ندارد حقوق، شان و مرتبت زنان در جامعه ايران است. به عبارتی، دستکم در اين زمينه، هم اصولگرايان و هم اصلاح‌طلبان دور و بر خاتمی تلاششان اين است که بگويند در رعايت برخی از اصول و هنجارهای واپسگرايانه که زن را کماکان يک ابژه سکسی می‌پندارد و دست دادن با او را ارتکاب گناه حساب می‌کند، بيش از رقيب حساس و مقيد هستند.

سطح بحث های جاری در ايران و اسراييل و درک های به کلی متفاوت در مورد روابط (سوء) زن و مرد، اين پرسش را پيش می‌آورد که برخورد و حساسيت کدام جامعه بيشتر با شئون اخلاقی، انسانی و حقوق بشری سازگار است؟ و اين دو کشور با توجه به گسترش معين باورهای مذهبی در ميان مردم آنها و در عين حال با خصومت(بی پايه‌ای) که نسبت به يکديگر دارند، آيا چيزی هم می‌توانند از هم بياموزند؟

از فروش تابلو پيکاسو هم شايد گريزی نباشد

رای که کم بياوری و برای اولين بار در تاريخ ۶۰ سال گذشته کمتر از بيست نماينده به مجلس بفرستی و اين باعث بشود که درمجلس موقعيت فراکسيونی به دست نياوری و هزينه تبليغات انتخاباتی را نتوانی تمام و کمال از دولت پس يگيری، آری، در چنين شرايطی کفگير مالی‌ات به ته ديگ می‌خورد و بايد فکر فروش اسباب و اثاثيه حزب را بکنی. و خوب موضوع آنجا توجه‌برانگيز می‌شود که ساختمان مرکزی حزب و نيز ساختمان نشريه نزديک به حزب (اومانيته) که هر دو از بهترين‌ کارهای آرشتيک معروف برزيلی، اسکار نی‌ماير، هستند را هم، در فهرست قابل فروش‌ها بياوری. برخی از تابلوهای ارژينال پيکاسو و نقاش معروف ديگر, يعنی فرنان لژه ( مثلاً تابلو زیر) هم که جز مايملک حزب هستند ، قرار است که اگر اوضاع مالی مناسب نشد، بعدتر در معرض فروش قرار دهند.

بحران مالی البته پيامدی از بحران سياسی و سردرگمی در زمينه خط مشی است که از پس از فروپاشی شوروی، حزب کمونيست فرانسه شايد به خاطر ديرجنبيدنش، دوره ای دور و درازتر با آنها درست به گريبان است و سير نزولی موقعيت حزب هنوز هم با شتاب ادامه دارد. البته شراکت در قدرت در دهه گذشته به عنوان برادر کوچک حزب سوسياليست و بی رنگ شدن چهره حزب و نيز سرمستی ناشی از اين حضور در قدرت، به علاوه پيامدهای شتاب گرفتن جهانی شدن، همه و همه در ناتوانی کمونيست‌های فرانسه در تعيين يک خطمشی متناسب با شرايط و مقتضيات روز موثر بوده‌اند.

خلاصه، اين که آيا رفع مشکل مالی به ضرب فروش مايملک حزب، با حل بحران اصلی، يعنی بحران سياسی و خط مشی هم توامان بشود، سوالی است که بايد ماند و ديد. تا آن زمان بحث حزب احتمالاً تا حدودی بر چگونگی فروش قيمت ساختمان ها و تابلوهای باارزش حزب متمرکز خواهد شد.

در دارفور چه خبر است؟

ماجرای دارفور، ماجرای پيچيده‌ای شده است. منافع متفاوتی در آنجا با هم درگيرند. وخامت اوضاع و نيز ماهيت نيروهای درگير هم البته،‌ نه تمام و کمال به آن شکلی است که در رسانه‌های غرب بازتاب پيدا می‌کند و نه آنچنان است که دولت سودان و تا حدودی دولت‌هایی مثل چين سعی می‌کنند جلوه دهند.

صد البته در دارفور رنج و درد و مرگ هست و آوارگی. دولت سودان و بخش‌هايی از گروه‌های موسوم به جنجويد که مسلمانان عرب‌ غير‌آفريقايی هستند هم، کم فاجعه نيافريده‌اند. ولی بر خلاف تصويری که در غرب ارائه می‌شود نه مسلمان‌های عرب‌تبار همه با دولت‌اند و نه مسلمانان آفريقايی‌تبار همه عليه دولت. ضمن اين که نيروهای مخالف دولت هم، در سه سال گذشته دستخوش انشعابات متفاوت و جبهه‌ عوض کردن‌های متعدد بوده‌ا‌ند، به طوری که رژيم ارتجاعی سودان اينک تبليغ می‌کند که برای مذاکره، در طرف مقابل نيروی واقعی و قدرتمندی وجود ندارد، تبليغی که البته چندان دور از واقعيت هم نيست. و خوب اين هم يک بخش از واقعيت تلخ دارفور است که دولت عمرالبشير، با برخی از تاکتيک‌ها و امتيازدهی‌ها قادر شده بخش‌هايی از گروه‌های درگير دارفوری را جذب دولت کند.

اين نيز واقعيت است که در ميان شورشيان دارفور هم، گروه‌های افراطی خشونت گرا کم نيستند. آش به قدری شور شده که دولت آمريکا هم، چاره‌ای نديده که در کنار نام برخی از وزرای رژيم سودان که معامله و تبادلات مالی با آنها را غدغن کرده،‌ نام خليل ابراهيم،‌ رهبر جبهه عدالت و برابری دارفور را هم بياورد. ايشان البته کماکان مناسبات گرمی با رژيم کشور همسايه مخالف سودان، يعنی چاد دارد. رژيم چاد متحد و عزيزکرده فرانسه و آمريکا است،‌ ولی با اين همه نيازی نمی‌بيند که حمايت خود از خليل ابراهيم را قطع کند.

اخيراً موسسه تحقيقاتی Social Science Research Council (SSRC) در نيويورک گزارش عينی و بی‌طرفانه‌ای در مورد اوضاع دارفور منتشر کرده که در وجه عمده بر توضيح همين پيچيدگی‌ها و تناقضات متمرکز است.

در زمينه فشارهای اقتصادی هم سياست واشنگتن عمدتاً متوجه معاملات و قراردادهای نفتی سودان است که خوب، سهم شير آنها از آنِ چين است. به نوعی می‌توان گفت يک جنبه بحران دارفور، تضاد منافعی است که بين غرب و به خصوص آمريکا با چين، بر سر کنترل منابع و گستره‌های ژئواکونومیک اين قاره درگرفته است. به همين خاطر آنجا که تحريم و فشار مستقيماً به منافع آمريکا ضرر بزند بی سر و صدا از خيرش می‌گذرند. برای نمونه، سودان تنها نفت ندارد،‌ بلکه يکی از توليدات گياهی مهم آن، ماده‌ای (صمغی) است به نام گومی عربيکوم.(Gummi arabicum)

۷۵ درصد اين ماده را که نوعی پلی ساخاريد است و در شيرينی‌سازی، رنگ‌سازی، چسب‌سازی و به خصوص در صنايع دارويی به کار می‌رود سودان توليد می‌کند. لعاب روی قرص‌ها‌ و کپسول‌ها و ماده کشسان‌کننده شيرينی‌های کشی (کش‌آينده) معمولاً از همين ماده است. خريدار اصلی گومی عربيکوم توليدی سودان شرکت‌های دارويی آمريکا و اروپا هستند. ولی خوب دولت آمريکا و کنگره اين کشور بر خلاف هشداری که به شرکت‌های نفتی در مورد معامله و همکاری با رژيم سودان داده‌اند،‌ در مورد اين ماده صادراتی مهم سودان مهر سکوت بر لب زده‌اند،‌ چون منافع شرکت‌های دارويی و شيرينی‌ساز آمريکا به خطر می‌افتد.

گفتن ندارد که اين حرف‌ها به معنای آن نيست که چرا آمريکا تحريم شديد و غليظ عليه سودان اعمال نمی‌کند،‌ زيرا مشکل پيچيده دارفور که در آن منافع قومی، ملی، منطقه‌ای (عربی،‌آفريقايی و ...) و بين‌المللی در دومين کشور بزرگ آفريقا با به بازی گرفتن جان هزاران انسان، با هم از در چالش درآمده‌اند، مشکلی نيست که لزوماً با تحريم و يا اعزام نيرو توسط ناتو و ... قابل حل باشد.

خارج از نگاه واشنگتن به اوضاع دارفور که قسماً قربانيان و آسيب‌ديدگان ناشی از سياست‌های سرکوبگرانه رژيم سودان را به دستاويزی برای پيشبرد سياست‌های معطوف به تامين منافع خود در آفريقا بدل کرده است،‌ چين نيز در قطب مقابل، با توجه به منافع مهمی که در سودان دارد در مقام وکيل مدافع رژيم اين کشور در گستره بين‌المللی ظاهر شده است. برای پی‌بردن به نگاه عمدتاً معطوف به تامين منافع چين نسبت به بحران دارفور و چالشی که اين کشور در سودان( کلاً قاره آفريقا) با غرب دارد و نيز برای دريافتن بی‌اعتنايی پکن به مصائب و فجايعی که در دارفور می‌گذرد،‌ نگاهی به ارزيابی زير که در نشريه اقتصادی نزديک به حزب کمونيست چين( بزينس چاينا/ ۲۵ ژوئن) آمده شايد کفايت کند:

« قوم‌کشی را فراموش کن. دعوا بر سر نفت سودان است... از زمان تجاوز آمريکا به عراق در سال ۲۰۰۳، جنگ سرد جديدی ميان آمريکا و چين بر سر مهمترين ذخاير نفتی جهان در جريان است و در حال حاضر حوزه سودان و چاد در آفريقا در کانون اين چالش قرار گرفته است. و خوب، اين هم واقعيتی است که چين به عنوان کشور تازه‌وارد به حوزه (نفتی) آفريقا توانسته نسبتاً موفق‌تر از آمريکا عمل کند، زيرا با کشورهای قاره سياه مناسبات راحتی برقرار کرده و چشم پوشيده است از اين که قراردادهای اقتصادی خود با شمار فزاينده‌ای از اين کشورها را با شرط و شروط‌های سختی مانند شرط و شروط‌های صندوق بين‌المللی پول پيوند بزند.

چين در سودان موفق‌تر از هر‌جای ديگری در آفريقا بوده و توانسته است در کسب امتياز استخراج منابع نفتی اين کشور تقريباً نوعی انحصار برای خود ايجاد کند. روابط اقتصادی دو کشور به حدی گسترش يافته که شمار فزاينده‌ای از دانشجويان سودانی به يادگرفتن زبان چينی روی آورده‌اند. ۸۰ درصد نفت صادراتی سودان را چين می‌خرد و شرکت‌های چينی انحصار استخراج نفت در منطقه مرزی دارفور را در دست گرفته‌اند. اين در حالی است که دولت سودان سال ۲۰۰۵ اعلام کرد که در جنوب منطقه دارفور نيز نفت کشف شده است. اتهام قوم‌کشی که از سوی واشنگتن عليه دولت سودان اقامه شده و رسانه‌های بين‌المللی هم با آب و تاب آن را بازتاب می‌دهند عمدتاً در خدمت تدارک دخالت ناتو ( يا بهتر است گفته شود آمريکا) در سودان با هدف سرنگونی رژيم اين کشور و تامين منافع کنسرن‌های نفتی ايالات متحده است.»

نتيجه‌ای که از مواضع تبليغاتی هر دو طرف ( آمريکا و چين) می‌توان گرفت شايد اين باشد که به هرصورت در متن اين چالش، بيش از هر چيز کلاه مردم دارفور است که پس معرکه مانده و دولت سودان از يک سو و گروه‌های شورشی دارفور از سوی ديگر با حمايت آشکار و پنهان هواداران خود در سطح بين‌المللی آرامش و هستی مردم اين منطقه را به بازی گرفته‌اند.